یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥ - شرایط مصلح

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٩٥

مداوای اجتماع خود قیام کنند.

بحث امشب من در اطراف حدیثی است از امیرالمؤمنین درباره شرایط مصلح.

نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت ١١٠:

لایقیم امر اللَّه سبحانه الّا من لایصانع و لایضارع و لایتبع المطامع.

مصانعه یعنی سازشکاری. سازشکاری (و معاملهگری روی اصول و حقایق و ملاحظه کاری به نام مصلحت که از آن جمله است رودربایستی، شفاعت پذیری، ملاحظه کاری و تبعیض؛ اینکه رسول خدا حد را برای اکابر قریش هم جاری کرد یعنی عدم مصانعه) سه ریشه میتواند داشته باشد: یکی ترس و دیگر طمعکاری. پس باید اولًا شجاع باشد و ثانیاً تحت تأثیر رشوه، هر نوع رشوهای قرار نگیرد (پول، مداحی، زن و غیره)، خلاصه معاملهگر نباشد. ریشه دیگر مصانعه رودربایستی است، احیاناً برخی عواطف از قبیل رفیق بازی است. برعکس باید «اخیشن فی ذات اللَّه» باشد.

باید متوجه بود که مداهنه و مصانعه که در قرآن به صورت «مداهنه» آمده است (ودوا لو تدهن فیدهنون) گاهی مستشعر و به روآمده است و گاهی مسکوتٌ عنه و احیاناً غیرمستشعر است.

غالباً طبقاتی که با هم طبقات اجتماع را میچاپند، چنین مصانعه و سازشی میان آنها حکمفرماست.

گاهی مصانعه در مقابل اجتماع و به صورت بهره برداری از نقطه ضعف اجتماع و نه مبارزه با آن [است] و حتی تابع احساسات عمومی بودن، خود نوعی مصانعه است مثل دست بوسی و غیره و مثل حساسیتهای بیمورد اجتماع در عصری، مثل حساسیت فوق العاده در مسائل تشیع و تسنن- داستان مرحوم میرزا محمد ارباب.

آیه قرآن که میفرماید: یا قوم لقد ابلغتکم رسالة ربی و نصحت