یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٤ - فلسفه نماز

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٢٦٤

قدرتی در مقابلشان تاب نمیآورد؛ در اثر نماز است، در اثر «ایاک نعبد و ایاک نستعین» است، قدرت نماز آنها را شکست داد، «استعینوا بالصبر و الصلوة» آنها را شکست داد. باید به مردم فهمانید که اگر نماز، نماز باشد هرگز سبب نمیشود که انسان عمل و وظیفهای را ترک کند و به جای او نماز بخواند.

داستان بشر حافی:

انسان اگر در یاد داشته باشد بندگی خود و الوهیت خداوند را، هرگز گرد فحشا و منکر نمیرود. داستان بشر حافی و امام کاظم که فرمود: اگر بنده میبود اینچنین نمیکرد، مؤید این مدعاست. این است معنی ان الصلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر. علیهذا آیه کریمه اقم الصلوة لذکری و آیه ان الصلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر.

نماز، مأمور داخلی:

دو فلسفه برای نماز ذکر نکردهاند که در عرض یکدیگر باشند، بلکه دو فلسفه طولی است؛ یعنی نماز، خدا را به یاد بنده میآورد و بنده را متذکر بندگی خود میکند و این جهت سبب بازداشتن شخص از فحشاها و منکرات میشود و نماز به صورت یک مأمور داخلی نهی از منکر درمیآید.

نماز، انجذاب به قدس ملکوت است:

البته نمیخواهم بگویم که ذکر اللَّه صرفاً مقدمه نهی از فحشا و منکر است، زیرا قبلًا گفتیم که یک فلسفه نماز بلکه بالاترین فلسفه نماز رقاء روحی و انجذاب بشر به قدس ملکوت است. شهید ثانی در اسرارالصلوة میگوید:

الصلوة باب الذکر و الذکر باب الکشف و الکشف باب الفوز الاکبر.

در کلمات بوعلی (نمط نهم اشارات) که در ورقههای فلسفه تشریع عبادات نقل کردیم، به هر دو فلسفه نامبرده اشاره شده است.

در یک جا میگوید:

... العبادة عند غیر العارف معاملة ما کأنه یعمل فی الدنیا لاجرة