یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٤ - یادداشت مسئولیت اجتماعی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٧٤

مسئولیت، سببیت هر فرد است برای دیگران؛ به عبارت دیگر تأثیر فرد است بر روی اجتماع (عکس نظریه اول که تأثیر اجتماع بود بر روی فرد مسئول) آنچنان که سارتر میگوید و در ورقههای مسئولیت نقل کردهایم؟

بر این نظریه سه ایراد وارد است که در ورقههای یادداشت دین و مسئولیت گفتهایم:

الف. سببیت و تأثیر عینی غیر از مسئولیت است که یک احساس وجدانی به صورت تکلیف است، همچنان که درک علیت تأثیر محیط طبیعی بر روی انسانی مساوی با درک مسئولیت محیط طبیعی نیست.

ب. ثانیاً قبول این مطلب [دشوار است] که هر فرد با انتخاب یک کار- ولو فرض کنیم که حتی سکوتش یک انتخاب است- محدود میشود شعاعش به آنجا که انسان انتخاب خود را مؤثر بداند و اما آنجا که در اثر گمنامی و انزوا و یا جهت دیگر، عمل مثبت و منفی خود را بیاثر میداند نه.

ج. از درخت تلخ ماتریالیسم و کوری و کری و پوچی و پوکی جهان چگونه میتوان چنین میوه شیرین را چید؟

باقی میماند اینکه ریشه مسئولیت را صرفاً «شُکر» بدانیم؛ یعنی انسان به حکم اینکه در خود نیرو و قوّت و قدرت مشاهده میکند، احساس شکر نعمت آگاهی و توانایی و دارایی و سلامت و هدایت ایجاب میکند خدمت را. لهذا قرآن تعبیر «مما رزقناهم ینفقون» دارد که شامل همه نعمتها و روزیها میشود. انسان شاکر خدا، خود را مسئول بندگان خدا و مخلوقات خدا میداند.

١٨. مسئولیت اجتماعی غیر از بهانه گیری و مزاحمت است درباره بند کفش و دکمه لباس و دوخت جامه که اینها همه دخالت در منطقه آزادی مردم است. مسئولیت اجتماعی از نوع خدمت است نه