یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٦ - درسهایی از نهج البلاغه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٣٩٦

البته اینکه از سرمایهها چقدر بهره برداری و بلکه چقدر نگهداری (تا چه رسد به تکمیل آنها) کرده و میکنیم و رشد اسلامی ما چقدر است و آیا مثل سرمایههای مادی ماست که با دیگران است استخراج و تصفیه و تولید و توزیع کنند، مطلب دیگری است.

ما شیعیان یک سلسله سرمایههای اختصاصی داریم: ما شاهکار اختصاصی داریم، ما تاریخ اختصاصی داریم. شاهکار اختصاصی ما یکی نهج البلاغه است و یکی صحیفه سجادیه و قسمتی از احادیث خصوصاً احادیث توحیدی، مثل توحید صدوق، و دیگر یک سلسله دعاهای دیگر از قبیل کمیل و ابوحمزه و مناجات شعبانیه و مناجاتهای خمسة عشر.

٣. اما نهج البلاغه که موضوع بحث است. این کتاب قسمتی از سخنان مولی است اعم از خطبه، وصیت، دعا و حتی مکالمه و اعم از نامه، جملههای کوتاه.

بعضی باور نمیکنند که همه اینها از علی باشد، در صورتی که تاریخ نشان میدهد که خیلی بیش از اینها بوده است. آنچه در نهج البلاغه است ٢٣٩ خطبه است، در صورتی که مسعودی- که صد سال پیش از سید رضی بوده است- میگوید: هم اکنون چهارصد و هشتاد و اندی خطبه از علی نزد مردم محفوظ است، یعنی بیش از دو برابر آنچه هست. بعلاوه، همچنان که در سیری در نهج البلاغه گفتهایم جاحظ- که قبل از سید رضی بوده است- شهادت میدهد به کثرت سخن باقی از علی، آنهم سخن عالی. عبدالحمید کاتب هنر خود را مولود حفظ هفتاد خطبه از علی میداند و ابن نباته معروف نیز مدعی است که صد فصل از کلمات علی ضبط کرده و همانها ذخیره و سرمایه ذهنش شده است. دو نفر اول قبل از سید رضی بودهاند و تاریخ نفر سوم فعلًا بر من مجهول است.

علی به چهار خصلت در مورد سخن معروف است:

الف. فصاحت و بلاغت سخن- مورد اتفاق است.

ب. کثرت آثار باقیمانده اعم از خطابه و نامه و جملههای کوتاه-