یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٠ - سیری در نهج البلاغه - حکومت و عدالت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٣١٠

تصنعی میان اعتقاد به خدا و سلب حقوق سیاسی از مردم و تثبیت حکومتهای استبدادی [ایجاد شده بود.] [١]

٩. هابز میگوید:

پیمانها بدون ضمانت شمشیر کلماتی بیش نیستند و نمیتوانند بقای خود را تأمین کنند [٢] اشکال این است که ضامن وفاداری خود شمشیر چیست؟ اگر خود شمشیر پیمان شکن از آب درآمد چه باید کرد؟

١٠. آیا اراده حکمران، قانون است؟ البته نه. آیا اراده مردم قانون است؟ باز هم نه. اراده خدا، جریان خلقت و به عبارت دیگر حق و حقیقت قانون است، و حکمران و مردم وظیفه دارند ارادههای خود را بر آن تطبیق دهند.

١١. هدف از حکومت چیست؟ آیا تنها هدف تأمین صلح و امنیت است یا اجرای قانون؟

١٢. حفظ امنیت و آرامش موقوف به این است که گروه حاکمه از مرکز قدرت [و] رأی تبعیت کند.

١٣. آیا راه تأسیس قدرت و رأی واحد این است که افراد اجتماع نیرو و قدرت خود را به یک مرد یا به یک انجمن از مردان واگذار کنند تا ارادههای متعدد آنها به صورت یک اراده درآید؟

١٤. آیا حکمران را میتوان عزل کرد [٣]؟

١٥. آیا به اعمال حکمران میتوان اعتراض کرد [٤]؟

١٦. آیا تشخیص اینکه برای حفظ نظم و تأمین رفاه رعایا چه