یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٩ - موسیقی و لهو و غنا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٢١٩

خلقت [١]؟

٢. اما مفهوم غنا از نظر فقهی یک مفهوم نامشخصی است. در علم اصول فقه، ضرب المثل «اجمال مفهومی» غناست. بعضی در تعریف این کلمه گفتهاند: غنا هر آواز ترجیعدار یعنی به اصطلاح تحریردار است. بعضی گفتهاند: غنا عبارت است از هر آواز طربآور (البته آواز انسانی طربآور). بعضی گفتهاند: عبارت است از آوازی که موجب خفّتی در عقل بشود. بعضی گفتهاند: عبارت است از خواندنی که مشتمل بر مضمون باطل باشد.

همه اینها تفسیر مفهوم لغت غناست که در لسان حدیث آمده است. از این نظر نمیتوان حکم غنا را به دست آورد. از بحث در انواع آوازها و نوع آثاری که دارند با توجه به آنچه اسلام در باب لهو و ملهیات دارد و آنچه اسلام در باب حفظ حکومت عقل دارد، بهتر میتوان حکم غنا را به دست آورد تا از راه بحث در مفهوم لغوی غنا.

اما مطلب دوم: این مطلب مسلّم است که موسیقی در روح بشر اثر عمیق دارد، به اعماق روح انسان نفوذ میکند و احساسات خفته و حتی افکار فراموش شدهای را قوّت و نیرو میبخشد و گاهی برعکس به دست فراموشی میسپارد، احساسات را تهییج میکند. در میان امور محسوس، هیچ محسوسی به اندازه این محسوس با فکر و روح و احساسات و عواطف سروکار ندارد. نظر این قدر اثر دارد که شهوت جنسی یا شهوت خوردن را تحریک میکند، یعنی سروکارش با تمایلات است نه با عواطف و احساسات چه رسد به افکار و خیالات و حتی به قولی با معقولات و معنویات. سایر محسوسات از قبیل مأکولات و امور جنسی، انسان را متوجه خودش میکند و اما آواز و موسیقی انسان را به یاد چیزهای دیگر میاندازد. از این نظر است که میگویند موسیقی زبان دارد و حرف میزند و معنی منتقل میکند.

آواز و موسیقی در حیوان مؤثر است. موضوع حُدی و شتر که سعدی