یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٥ - ملت و ملیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ٢١٥

الملة کالدین و هو اسم لما شرع اللَّه تعالی لعباده علی لسان الانبیاء لیتوصلوا بها الی جوار اللَّه و الفرق بینها و بین الدین ان الملة لاتضاف الّا الی النبی علیه السلام الذی تسند الیه نحو: اتبعوا ملة ابراهیم حنیفاً، و اتبعت ملة ابائی و لاتکاد توجد مضافة الی اللَّه و لا الی آحاد امة النبی صلی الله علیه و آله و لاتستعمل الّا فی جملة الشرایع دون آحادها لایقال ملة اللَّه و لایقال ملتی و لا ملة زید کما یقال دین اللَّه و دین زید و لایقال الصلوة دین اللَّه. و اصل الملة من امللت الکتاب، قال تعالی: و لیملل الذی علیه الحق ... فان کان الذی علیه الحق سفیهاً او ضعیفاً او لایستطیع ان یملّ هو فلیملل ولیه بالعدل. و تقال الملة اعتباراً بالشیء الذی شرعه اللَّه و الدین یقال اعتباراً بمن یقیمه.

از اینکه راغب میگوید: اسم لما شرع ... معلوم میشود همان جنبه املا کردن و تدوین منشأ این کلمه است، و خلاصه معنی ملت یعنی طریقه املا شده از طرف خداوند به یک پیغمبر (رهبر الهی). این کلمه با آنچه امروز در عرف ما «مکتب» میگویند خیلی نزدیک است. همینطور که کلمه مکتب نه به خدا نسبت داده میشود و نه به فرد پیرو، فقط به رهبر نسبت داده میشود، کلمه ملت هم همینطور است.

هیچ وقت کلمه ملت به قوم و گروه در اصطلاحات اسلامی گفته نشده است، همچنان که امروز هم در عرف اعراب، قوم و قومیت در این زمینه گفته میشود. ما امروز احیاناً ملت را در مقابل دولت استعمال میکنیم. آنها این کار را هم نمیکنند، حکومت و شعب در این زمینه به کار میبرند.

به هر حال در اصطلاح غلط شایع و جاری ما، ملت به معنی قوم و ملیت به معنی قومیت گفته میشود.

در کتاب اصول علوم سیاسی، صفحه ٣٢٧ (جلد اول) میگوید: