یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٠ - معجزه - مسائل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٧، ص: ١٩٠

٥. معجزه یعنی خلاف عادت [١]، یعنی برخلاف جریان عادی و محسوس بدون آنکه دلیلی اقامه شده باشد از عقل بر محال بودن خلاف آن.

مثلًا اینکه سه زاویه مثلث مساوی با دو قائمه است و نه بیشتر، حکم عقل است و خلافش محال است. اما اینکه عمر فلان حیوان شش ماه و دیگری یک سال و دیگری پنج سال و دیگری هفتاد سال باشد عادت است، یعنی امری است که در شرایط حاضر و موجود خلاف آن مشاهده نشده است. اینجا خوب است به سخن هگل که میان دلیل و علت فرق میگذارد اشاره شود. بخار شدن آب در حرارت و انجماد آن در سردی یک عادت است، یعنی یک تجربه است و نه بیشتر و احتمال اینکه احیاناً مانعی پیدا شود که آب در حرارت بخار نشود و یا عکس، هست اما احتمال مانع برای مساوی شدن سه زاویه مثلث با دو قائمه در کار نیست.

٦. معجزات در زمینه امور تجربی بشر است که از نظر کشف علل واقعی، روز به روز نظریات، متغیر و لااقل دقیقتر میشود. اینجا مثال باید زد به ماشینهای جوجه کشی و به تغذیه نباتات از طریق مایع که در منچستر دیدیم و از این قبیل است بارور شدن یک زن وسیله عاملی غیر از سلول نطفه مرد که در داستان عیسی مسیح آمده است.

پس ما دو گونه مسائل داریم: مسائل استدلالی و منطقی و استنتاجی و تحلیلی و دیگر مسائل تجربی و وجودی و ترکیبی.

معجزه در حوزه مسائل تجربی و ترکیبی است.

٧. وجود امور خارق عادت و ضد تجربه معمولی در قلمرو اراده و امور روحی از ارباب ریاضات و مجاهدات، غیر قابل انکار است.

جوکیهای هند را در چند سال پیش دو نفر از سران شوروی (ظاهراً خروشچف و یک نفر دیگر) تأیید کردند. پس اجمالًا وجود اینها که هنوز علوم به راز اینها راه نیافته است قابل بحث نیست.