نقد نظريه بسط تجربه نبوي - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ٣٦ - دين داري عارفانه و فقيهانه

در مقام نخست – چنان كه بيان گرديد – نمي توان از طريق تجربه ها و كشفيات عرفاني پيامبر را شناخت و به او ايمان آورد ؛ اما پس از اثبات نبوّت مدعي پيامبري از طرق عقلي و كلامي و پس از ايمان به نبوّت او ، از آن جا كه دريافت معارف و احكام ديني از طريق وحي ، از سنخ مكاشفه هاي عارفانه است ، اگر كسي خود از چنين تجربه هايي ، هر چند در حدّي نازل تر از تجربه هاي وحياني ، بهره مند باشد ، بهتر از ديگران مي تواند مقام معنوي و عرفاني پيامبر را درك نمايد . اما اين معرفت ، چنان كه بيان گرديد ، پس از اثبات صدق ادعاي نبوّت و ايمان به آن است و مترتب به معرفت عقلاني حاصل از طريق معجزه است و طبعاً نمي تواند جايگزين معرفت عقلاني ياد شده گردد .

دين داري عارفانه و فقيهانه

خلاصه كردن دين داريِ فقيهانه در رعايت اوامر و نواهي و رو در رو قرار دادن آن با دين داري عارفانه ، ناشي از نداشتن درك درست از فقه و عرفان است . در عرفان اصيل ، شريعت و طريقت و حقيقت در تلازم با يكديگرند و ظاهر و باطن مكمّل و دوشادوش يكديگر . چنان كه در فقه به معناي اصيل آن ، خلوص نيت و صفاي دل ، ركن و قلب عبادات به شمار مي رود و بدين سبب است كه نخستين ركن فقهي نماز كه معراج مؤمن شناخته شده نيت است . در ديگر عبادات نيز نيت نقش محوري و اساسي دارد . استاد مطهري در اين باره سخن روشنگري دارد كه يادآور مي شويم :

نيت يكي از مسائلي است كه خيلي به آن توجه شده ؛ چنان كه پيامبر اكرم صلّي الله عليه و آله فرموده : لا عَمَلَ الاّ بِنِيَّهٍ [١] ؛ اسلام هيچ عبادتي را بدون نيت نمي پذيرد . نيت از نظر اسلام داراي دو ركن است : يكي اين كه عمل بايد از روي توجه باشد نه عادت ؛ ركن دوم نيّت ، اخلاص است و اين كه انگيزه ي انسان از عمل چيست . پس دو ركن نيت عبارت اند از : چه مي كنم ؟ و براي چه اين كار را انجام