نقد نظريه بسط تجربه نبوي - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ١٣٢ - فصل هفتم منطق پيروي از پيامبر اكرم صلّي الله عليه و آله

همين صورت عمل مي كنيم ، شما هر كسي را مقتداي خود قرار دهيد ، به هر حال نمي توانيد عين او رفتار كنيد ، بايد رفتار او را در خودتان ترجمه كنيد ؛ اين ترجمه همان اجتهاد ورزيدن است .

نكته ي ديگري كه وي در پاسخ پرسش ياد شده بيان كرده اين است كه پيروي از پيامبر صلّي الله عليه و آله مربوط به گوهر دين است . اما گوهر دين چيست ؟ به گفته ي وي ، پيام هاي اوّليّه ي پيامبر كه مربوط به دوران مكّي رسالت اوست ، گوهر دين اسلام را تشكيل مي دهد . اين پيام ها در درجه ي اوّل بيانگر جهان بيني توحيدي و ، در درجه ي دوّم ، بيانگر مجموعه اي از قواعد اخلاقي و حقوقي اند ، اما احكام فقهي كه مربوط به دوران مدني رسالت پيامبرند ، از پيام هاي اصلي و گوهر ي دين اسلام به شمار نمي روند . اصلي ترين پيام پيامبر ، عبادت خداوند بود . [١]

در جاي ديگر ، از عقايد ، اخلاق و حقوق اسلامي به عنوان آموزه هاي اساسي پيامبر و ذاتيات دين اسلام ياد شده و احكام فقهي به عنوان عرضي ترين ، بيروني ترين و تاريخي ترين لايه ي منظومه ي ديني معرّفي شده اند . [٢]

در مورد ديگري تأكيد كرده است :

مقصود از ذاتي و عرضي بودن آموزه هاي ديني ، مقطعي و غير مقطعي بودن آنها نيست ؛ يعني چنين نيست كه آموزه هاي مربوط به احكام فقهي كه عرضيات دين اند ، مقطعي اند و آموزه هاي مربوط به عقايد و اخلاق كه ذاتيات دين اند ، غير مقطعي و ثابت اند ، بلكه مقصود اين است كه آموزه ها و احكام ديني چون در زمان خاصّي مطرح شده اند ، به حكم اين كه هر موجودي كه پا به عرصه ي وجود مي گذارد از عناصر زمانه ي خود بهره مي برد و تحت تأثير آنها قرار مي گيرد ، آيندگان بايد پوشش هاي مربوط به زمان گذشته را از تن اين آموزه ها و احكام ( اعم از ذاتي و عرضي ) بيرون كنند تا پيام اصلي و گوهر