نقد نظريه بسط تجربه نبوي - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ٧٩ - قرآن كريم و علم ازلي خداوند

وجود علمي و بسيط به صورت وجود عيني و متكثّر تجلي مي يابد ، در كمال علميِ ذات هيچ گونه تفاوتي حاصل نمي شود .

فلاسفه ي اسلامي ، بر اين اساس كه نظام جهان – اعم از تكوين و تشريع الهي – طرحي معيّن و معلوم داشته است ، بر احسن بودن نظام آفرينش استدلال كرده اند . توضيح اين كه : پيش از آفرينش نظام كنوني ، جهان در علم الهي تحقق علمي داشته است و ، از طرفي ، علم الهي كامل ترين مرتبه ي است ؛ بنابراين ، طرح كنوني جهان كه تعيّن و تبلور طرح علمي و پيشين آن است ، كامل ترين طرح و نظام خواهد بود ؛ زيرا :

و الكل من نظامه الكياني *** ينشأ من نظامه الربّاني [١]

اين برهان ، در اصطلاح فلاسفه ي اسلامي به « برهان عنايت » معروف است . مقصود از عنايت اين است كه خداوند علم ذاتي به نظام احسن دارد و علم ذاتي او منشأ تكوّن و تحقّق نظام آفرينش است و خداوند به اين نظام راضي است . اين اوصاف سه گانه عين ذات اقدس الهي اند ، و چون وجود علمي ، جهاني احسن و اكمل است ، نظام عيني آن نيز چنين است . [٢]

قرآن كريم و علم ازلي خداوند

قرآن كريم در آيات بسياري درباره ي علم پيشين و محيط و فراگير و نامتناهي خداوند سخن گفته است كه نقل اين موارد به نوشتاري جداگانه نياز دارد . در اين جا به ذكر سه نمونه بسنده مي كنيم :

١ . قرآن كريم يادآور شده كه كليدهاي غيب نزد خداوند است و جز او كسي از آنها آگاه نيست و حتي برگي كه از درخت فرو مي افتد از علم الهي پنهان نيست و هر خشك و تري در كتابي آشكار ثبت گرديده است :