نقد نظريه بسط تجربه نبوي - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ٧٦ - خلاصه ي نظريه

پيامبر صلّي الله عليه و آله در اين باره لازم نيست .

٨ . آيين اسلام از سه بخش يا سه لايه تشكيل شده است كه عبارت اند از اعتقادات ، اخلاق و احكام . دروني ترين لايه ي شريعت اسلام ، اعتقادات ، و بيروني ترين لايه ي آن احكام است . احكام اسلامي از دو ويژگي تاريخي و عرضي برخوردارند ، به همين دليل عموميّت و ثبات ندارند . اين احكام به جامعه ي عصر پيامبر صلّي الله عليه و آله و جامعه هاي مشابه آن اختصاص دارند ، در مورد جوامع و نسل هاي ديگر ، تنها بايد پيام هاي اصلي آنها را سرمشق قرار داد ، نه فرم و ساختار آنها را ؛ في المثل در مورد احكام مربوط به ازدواج و ارث ، آنچه براي عصرها و نسل هاي ديگر معيار و ميزان است مقاصد اصلي اين احكام است نه ويژگي هاي آنها .

بنابراين ، اعتقادات و عبادات اسلامي ذاتي شريعت اسلام و همگاني اند ؛ اما حقوق و احكام اسلامي جنبه ي عرضي دارند و تاريخي و غير ثابت اند .

٩ . مقتضاي گفتار پيشين اين است كه ذاتيات اسلامي ثابت و همگاني اند و عرضيات اسلامي موقتي و غير دايمي ؛ ولي گفتار ديگر آقاي سروش بيانگر اين مطلب است كه هم ذاتيات و هم عرضيات دين اسلام را بايد ترجمه ي فرهنگي كرد و پيام اصلي و گوهر آنها را ملاك قرار داد ، نه شكل و قالب مخصوص آنها را ؛ و اين سخن همان است كه به نام اسطوره اي بودن زبان دين شناخته شده است . [١]

مطالب ياد شده از جنبه هاي مختلف قابل ارزيابي و نقد است . ما در فصل هاي بعدي برخي از اين جنبه ها را يادآور شده ، به بحث و تحقيق مي گذاريم و داوري نهايي را به خوانندگان نكته سنج و منصف مي سپاريم .