انسان کامل از ديدگاه نهج البلاغه - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٩٠ - باب اول انسان كامل ولى الله است

خداوند سبحان در قصص قرآن در قصه موسى كليم فرمايد :

([ و لما بلغ أشده و استوى , آتيناه حكما و علما و كذلك نجزى المحسنين]) . [١]

از اين كريمه و نظائر آن در قرآن , نبوت تشريعى از نبوت مقامى تميز داده مى شود , چه مفاد([ و كذلك نجزى المحسنين]) در سياق آيه اين است كه انسان و اصل و نازل به منزل احسان به مشرب موسوى يعنى به نبوت مقامى در اصطلاح اهل توحيد نائل مى گردد هر چند وى را منصب موسوى كه فضل نبوت تشريعى است حاصل نمى شود , و آن بزرگى كه گفته است :

از عبادت نى توان الله شد *** ميتوان موسى كليم الله شد

همين معنى را اراده كرده است . و منزل احسان مقام مشاهده و كشف و عيان است و آن را مراتب است : آغاز آن اين كه ([ أن الله كتب الاحسان على كل شى ء]) , و پس از آن اين كه ([ الاحسان أن تعبدالله كأنك تراه]) كه تعليم و خطاب به اهل حجاب است , و انجام آن به رفع كأن يعنى ([ لم أعبد ربا لم أره]) زيرا كه ([ و الله فى قبله المصلى]) , خوشا آنان كه دائم در نمازند .

و بدان آن چه كه در ولايت تشريعى و تكوينى گفته ايم هر دو در مقام توحيد فعل بازگشت به يك ولايت مى كند , ([ لا اله الا الله وحده وحده وحده]) كه توحيد ذات و توحيد صفات و توحيد افعال است نه تأكيد لفظى , و ([ اليه يرجع الامر كله ]) و([ اليه ترجع الامور])