انسان کامل از ديدگاه نهج البلاغه - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢١٧ - باب نهم انسان كامل مؤيد به روح القدس و روح است

تمهيد مطالبى فرمايد([ : فجائز أن يقع للانسان بنفسه الحدس و أن ينعقد فى ذهنه القياس بلا تعلم , الخ]) . [١]

حديث بيست و هفتم كتاب عقل كافى كلينى در اين مطلب خيلى مطلوب است : باسناده عن اسحق بن عمار قال قلت لابى عبدالله عليه السلام الرجل آتيه و أكلمه ببعض كلامى فيعرفه كله , و منهم من آتيه فأكلمه بالكلام فيستوفى كلامى كله ثم يرده على كما كلمته , و منهم من آتيه فأكلمه فيقول : أعد على فقال : يا اسحق و ما تدرى لم هذا ؟ قلت لا . قال : الذى تكلمه ببعض كلامك فيعرفه كله فذاك من عجنت نطفته بعقله , و اما الذى تكلمه فيستوفى كلامك ثم يجيبك على كلامك فذاك الذى ركب عقله فيه فى بطن أمه , و أما الذى تكلمه بالكلام فيقول أعد على فذاك الذى ركب عقله فيه بعد ما كبر فهو يقول لك أعد على ]) .

قوى تر از آن اخيرى كه از بسيار چيزها بى نياز بود , هم امكان دارد كه به حدس ثاقب خود انتقال دفعى يابد , و از وى قوى تر نيز ممكن است كه بدون معلم بشرى بلكه به تعليم ([ علمه شديد القوى]) و([ علم الانسان ما لم يعلم]) و ([ الرحمن , علم القرآن , خلق الانسان , علمه البيان]) دانا شود . اين چنين كس غنى از همه آن وسائط است , اين بيان اجمالى در مراتب فهم و شعور بشر از غبى تا غنى .

اين غنى صاحب روح قدسى و مؤيد به روح القدس است كه جل حكماى شامخين و عرفاى كاملين در اثبات آن براى انسان كامل