اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٣ - ٣- ثواب و عقاب در واجب نفسى و غيرى

طهارات سه‌گانه با وجود اينكه واجب غيرى هستند، قصد قربت در آنها معتبر است. حضرت استاد «دام ظلّه» در اينجا تحقيق مبسوطى در زمينه ثواب و عقاب مطرح كرده سپس به بررسى اشكال فوق پرداخته مى‌فرمايد: بعضى از محقّقين خواسته‌اند راهى براى اثبات عباديت طهارات سه‌گانه درست كنند. مرحوم عراقى‌ خواسته است از راه امر غيرى عباديت طهارات سه‌گانه را درست كند. مرحوم نائينى‌ معتقد است: «امر، همان‌طور كه نسبت به اجزاء انبساط و تبعّض پيدا مى‌كند، نسبت به شرايط هم انبساط و تبعّض پيدا كرده و هر شرطى به تنهايى متعلّق بعض الامر قرار مى‌گيرد، در نتيجه امر متعلّق به شرايط، همان امر نفسى متعلّق به مأمور به است و عباديت شرايط را درست مى‌كند». بعضى‌ نيز از راه ديگر وارد شده‌اند. حضرت استاد «دام ظلّه» پس از ردّ راه‌هاى مذكور، راه حلّى ارائه كرده مى‌فرمايد:

مستشكل و كسانى كه در مقام جواب از اشكال برآمدند اين مطلب را مسلّم گرفتند كه «عبادت نياز به امر دارد، زيرا عبادت، قصد قربت مى‌خواهد». در حالى كه ما نيازى به مطرح كردن امر نداريم تا دچار اشكال شويم. اگر قصد قربت به معناى انجام عمل به داعى امر متعلّق به آن باشد، براى عباديت عبادت، نياز به امر داريم. اما اگر قصد قربت به معناى «إتيان الشي‌ء بداعي كونه مقرّباً للعبد إلى مقام المولى» يا «بداعي كونه حسناً» و يا «بداعي كونه ذا مصلحة» باشد، عباديت، نيازى به امر نخواهد داشت. بر اين راه، هيچ‌يك از تالى فاسدهاى راه‌هاى ديگر وارد نمى‌شود. ثمره فقهى‌ اين راه در فرق وضوى قبل از وقت و وضوى بعد از وقت، در تعلّق و عدم تعلّق امر غيرى ظاهر مى‌شود- البته در صورتى كه امر غيرى را بپذيريم-.