اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٦٧ - مطلب دوّم بيان محقق عراقى رحمه الله در ارتباط با وضع عام و موضوع له عام

مرتبه اوّل: وجود در سير جوهرى خود به جايى مى‌رسد كه نياز به حيّز و مكان دارد، واقعيت مسئله- بر اساس اصالة الوجود- اين است كه اين موجود، شاغلِ حيّز است و از واقعيت به لحاظ وجودش برخوردار است زيرا ما واقعيتى را غير از وجود نمى‌بينيم، اصالت را ما در اختيار وجود گذاشتيم. از اين واقعيت، به «جسم‌» تعبير مى‌شود. آيا اين جسم- يعنى جسميت و مفهوم ماهيت- داراى واقعيتى غير از آن واقعيت- كه موجود شاغل حيّز به لحاظ وجودش دارا بود- مى‌باشد؟ بر اساس اصالة الوجود و اعتبارى بودن ماهيت، لفظ «جسم»، عنوانى است كه از اين مرتبه وجودى- كه عبارت از واقعيت شاغل حيّز است- حكايت مى‌كند. به عبارت ديگر: «جسم» عنوانى انتزاعى و اعتبارى است كه خودش هيچ‌گونه واقعيتى ندارد و واقعيت آن، همان مرتبه وجودى «جسم» است كه قوام آن به شاغليّت حيّز مى‌باشد. مرتبه دوّم: اين است كه «موجود شاغل حيّز» عنوان «نموّ» پيدا كند. اين مرتبه، وجودى كامل‌تر از مرتبه قبلى است كه ما براى تعبير از اين واقعيت از عنوان اعتبارى‌ «جسم نامى» يا «نبات» استفاده مى‌كنيم ولى خود اين تعبير داراى واقعيت نيست و پشت اين عبارت غير از واقعيت وجودى و اين مرتبه از وجود، واقعيت ديگرى نيست بلكه اين عبارت حاكى از واقعيت وجودى و مرتبه‌اى از وجود است كه كامل‌تر از مرحله قبلى است. مرتبه سوّم: اين است كه «موجود شاغل حيّز نامى» داراى حساسيت و تحرك به اراده بشود. اين واقعيت وجودى مرتبه‌اى كامل‌تر از دو مرتبه قبلى است و واقعيتِ آن، همان واقعيتِ وجودىِ محسوس و ملموس است و ما براى تعبير از اين واقعيت از عنوان اعتبارى‌ «حيوان» استفاده مى‌كنيم. ولى خود اين تعبير داراى واقعيت نيست و پشت سر اين عبارت غير از واقعيت وجودى و اين مرتبه از وجود، واقعيت ديگرى نيست. بلكه اين عنوان، حاكى از واقعيت وجودى و مرتبه‌اى از وجود است كه كامل‌تر از دو مرحله قبلى است. مرتبه چهارم: اين مرتبه قوى‌تر از مراتب قبلى است كه علاوه بر خصوصيات‌