اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦ - ٦- انحلال و عدم انحلال خطابات عامّه

در اوامر ظاهريه نيز همين‌طور است. مثلًا در باب استصحاب، صحيحه زراره وقتى مى‌خواهد مسأله استصحاب را بيان كند، لحنش اين است كه با توجه به آيه شريفه «يا أيّها الّذين آمنوا إذا قمتم إلى الصّلاة ...» [١] مى‌گويد: «كسى كه يقين به وضو داشته و الآن شك در بقاء دارد، نبايد يقين را با شك نقض كند» يعنى «او الآن با وضوست». صحيحه زراره مى‌خواهد بگويد: «همان شرطيتى را كه آيه وضو براى وضو مطرح مى‌كند، براى او حاصل است و لازم نيست وضوى ديگرى تحصيل كند». ادلّه امارات نيز- كه آنها هم به‌عنوان اوامر ظاهريه مطرحند- نمى‌خواهند تكليفى غير از تكليف واقعى جعل كنند. لذا نمى‌توان مسأله تعدّد اوامر و تنوّع آنها را- آن‌گونه كه‌ مرحوم آخوند و جماعت ديگرى مطرح كردند- پذيرفت. حضرت استاد «دام ظلّه» اين نظريّه را پذيرفته‌اند.

٦- انحلال و عدم انحلال خطابات عامّه:

يكى از مسائل مورد بحث در اصول اين است كه آيا خطابات عامه- مثل «أقيموا الصلاة»- به تعداد افراد مكلفين، انحلال پيدا مى‌كند؟ يا اين كه چنين انحلالى وجود ندارد و بيش از يك خطاب عام وجود ندارد. حضرت استاد «دام ظلّه» مى‌فرمايد: در اينجا قرينه‌اى وجود دارد كه در خطابات عامّه، مسأله انحلال وجود ندارد. آن قرينه اين است كه ما مى‌دانيم افرادى با اين خطابها مخالفت مى‌كنند كه ما از اين افراد به «عاصى» تعبير مى‌كنيم. و «عاصى» به كسى گفته مى‌شود كه تكليف متوجه او شده و او مخالفت كرده باشد. و در حقيقت، توجّه تكليفْ در معناى عصيان اخذ شده است. بنابراين از عنوان «عاصى» كشف مى‌كنيم كه همان‌طور كه تكليفْ متوجه غير عصاة- يعنى اطاعت‌كنندگان- شده،

[١]- المائدة: ٦