چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٥ - عذرها و سوگندهاى دروغين

داد هيچ كس با آنها مجالست نكند و سخن نگويد و آنها كه خود را در فشار شديد اجتماعى ديدند، در مقام عذر خواهى برآمدند، آيات فوق نازل شد و وضع آنها را مشخّص ساخت.

به هرحال، اين سلسله آيات همچنان پيرامون اعمال شيطانى منافقان سخن مى گويد، و پرده از روى كارهايشان، يكى پس از ديگرى، بر مى دارد، و به مسلمانان هشدار مى دهد فريب اعمال رياكارانه و سخنان ظاهراً دلپذير آنها را نخورند.

در آيه نخست مى فرمايد: «هنگامى كه شما (از جنگ تبوك) به مدينه باز مى گرديد، منافقان به سراغ شما مى آيند و عذر خواهى مى كنند(يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ)».

از تعبير «يعتذرون» كه فعل مضارع است، چنين بر مى آيد كه قبلًا خداوند پيامبر و مسلمانان را از اين موضوع آگاه كرد كه منافقان دروغگو، به عنوان عذر خواهى، به زودى نزد آنها خواهند آمد، لذا طرز پاسخگويى به آنها را نيز به مسلمانان تعليم داد.

در اينجا روى سخن را به پيامبرش به عنوان رهبر مسلمين كرده، مى فرمايد:

«به منافقان بگو عذر خواهى نكنيد، ما هرگز به سخنان شما ايمان نخواهيم آورد(قُلْ لَّا تَعْتَذِرُوا لَن نُّؤْمِنَ لَكُمْ)!»

«چرا كه خداوند ما را از اخبار شما آگاه ساخته» بنابراين ما از نقشههاى شيطانى شما به خوبى باخبريم(قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ).

ولى در عين حال، راه بازگشت و توبه، به سوى شما باز است؛«و به زودى خداوند و پيامبرش اعمال شما را مى بينند(وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ)».

اين احتمال نيز در تفسير آيه داده شده است كه منظور از اين جمله مسأله توبه نيست، بلكه هدف آن است كه در آينده نيز خداوند و پيامبرش (طبق وحى الهى) از اعمال و نقشههاى شما آگاه مى شود و آنها را نقش برآب خواهد كرد؛ ولى تفسير اوّل با ظاهر آيه سازگارتر است.

ضمناً توجّه داشته باشيد كه درباره اين جمله و مسأله عرضه داشتن همه اعمال