چهره منافقان در قرآن با استفاده از تفسير پر ارزش نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦ - گشودن راه توبه بروى منافقان

اين مجازات آنها در دنياست، و در آخرت«جايگاهشان دوزخ است كه بدترين سرنوشت و جايگاه است(وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ)!»

البتّه طرز جهاد در برابر «كفّار» روشن است، و آن جهاد همه جانبه، و مخصوصاً جهاد مسلّحانه است؛ ولى در طرز جهاد با «منافقان» بحث است؛ زيرا مسلّماً پيامبر صلى الله عليه و آله با منافقان جهاد مسلّحانه نداشت، چه اينكه منافق كسى است كه ظاهراً در صفوف مسلمين قرار دارد و به حكم ظاهر، محكوم به تمام آثار اسلام است، هر چند در باطن كارشكنى مى كند؛ چه بسا افرادى كه مى دانيم ايمان واقعى ندارند، ولى به خاطر اظهار اسلام نمى توانيم رفتار يك نامسلمان با آنها كنيم؛ لذا همانگونه كه از روايات اسلامى و گفتار مفسّران استفاده مى شود بايد گفت: منظور از جهاد با منافقان انواع و اشكال ديگر مبارزه غير از مبارزه مسلّحانه است؛ مانند مذمّت و توبيخ و تهديد و رسوا ساختن آنها، و شايد جمله«وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ» اشاره به همين معنا باشد.

البتّه اين احتمال در تفسير آيه وجود دارد كه منافقان مادامى كه وضعشان آشكار، و اسرار درونشان برملا نشده، داراى احكام اسلامند، امّا هنگامى كه وضعشان مشخّص شد، به حكم كفّار حربى خواهند بود؛ و در اين حال نبرد مسلّحانه با آنها مجاز است.

ولى چيزى كه اين احتمال را تضعيف مى كند، اين است كه در اين حالت اطلاق كلمه «منافق» بر آنها صحيح نيست، بلكه در صف «كفّار حربى» قرار خواهند گرفت، زيرا همانطور كه گفتيم منافق كسى است كه ظاهرش اسلام و باطنش كفر باشد.

گشودن راه توبه بروى منافقان

آيه ٧٤ سوره توبه:

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا