فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٢ - مسح بر كفش جعفر سبحانى
١. در مورد محل مسح: برخى گفتهاند آنچه در مسح روى كفش واجب است، بالاى آن است و مسح پايين آن مستحب است؛ مالك و شافعى از جمله اين فقها هستند، اما برخى، مسح بالا و پايين كفش را واجب دانستهاند كه اين، نظر ابن نافع از اصحاب مالك است. برخى ديگر فقط مسح بالاى كفش را واجب دانستهاند و مسح پايين آن را مستحب ندانستهاند كه نظر ابوحنيفه و داود و سفيان و گروهى ديگر است. اشهب، قول نادرى دارد مبنى بر اينكه: مسح پايين يا بالاى كفش واجب است و هر يك از اين دو كه مسح شود، كافى است.
علت اختلاف نظر اين فقها، اولاً، تعارض اخبارى است كه در اين زمينه نقل شده است و ثانياً، تشبيه مسح پا به شستن آن است.
٢. يكى ديگر از موارد اختلاف، نوع محل مسح است. قائلان به جواز، در اينكه مىتوان بر كفش مسح كرد اتفاق نظر دارند، اما در اينكه آيا مىتوان بر جوراب هم مسح كرد، اختلاف نظر دارند. گروهى آن را جايز دانستهاند و گروهى ديگر جايز ندانستهاند، مالك، شافعى و ابوحنيفه از جمله كسانى هستند كه آن را جايز نمىدانند و ابويوسف و محمد كه از اصحاب ابوحنيفه و سفيان ثورى بودهاند، آن را جايز دانستهاند. علت اختلاف اينان يكى اين است كه در صحت رواياتى كه مىگويند پيامبر(ص)، بر جوراب و كفش مسح كرده است اختلاف نظر دارند. علت ديگر اختلاف اين فقها در اين است كه آيا مىتوان جوراب را با كفش قياس كرد يا اينكه مسح چون عبادت است نمىتوان چيزى را با آن قياس كرد و از اين رو، مسح بر كفش به مسح بر چيز ديگرى مانند جوراب سرايت نمىكند؟
٣. اختلاف ديگر، در باره اوصاف و ويژگىهاى كفش است. قائلان به جواز مسح بر كفش، اتفاق نظر دارند كه اين كار بر كفش سالم، جايز است اما در مورد كفش پاره و سوراخ، اختلاف دارند. مالك و اصحابش گفتهاند كه اگر پارگى كفش ناچيز باشد، مىتوان بر آن مسح كرد. ابوحنيفه گفته است كه اگر پارگى و