بپرهيزيد از اينكه برخى از شما برخى ديگر را به قضاوت اهل جور فراخواند، بلكه نظر به مردى از ميان خود كنيد كه چيزى از قضاوت‌هاى ما را مى‌داند و او را قاضى ميان خود قرار دهيد، همانا من او را ميان شما قاضى قرار دادم، پس نزد او به تحاكم برويد.

اگر اجتهاد مطلق با روايت اول ثابت شود، ظهورش در فعليت اجتهاد است، نه ملكه اجتهاد.

ديدگاه درست اين است كه اين دو روايت نظر به يك نكته ارتكازى دارند و آن لزوم ميزانى از دانش به احكام براى قاضى است كه در مورد مرافعه بتواند بر آن تكيه كند. به علاوه، روايت ابى‌خديجه در كتاب وسائل الشيعه در سياقى مشابه مقبوله عمربن حنظله چنين نقل شده است: شيخ طوسى باسندش از محمد بن على بن محبوب، از احمد بن محمد، از حسين بن سعيد، از ابى‌جهم، از ابى‌خديجه نقل كرده است كه امام صادق (ع) مرا به نزد اصحابمان فرستاد و فرمود به ايشان بگو:

ايّاكم إذا وقعت بينكم خصومة أو تدارى في شيء من الأخذ والعطاء أن تحاكموا إلى أحد من هؤلاء الفسّاق، اجعلوا بينكم رجلاً قد عرف حلالنا و حرامنا، فإنّي قد جعلته عليكم قاضياً و إيّاكم أن يخاصم بعضكم بعضاً إلى السلطان الجائر؛ (٢٦)

هنگامى كه ميان شما خصومتى بود يا در حساب و كتاب‌هاى خود درگير شديد، بپرهيزيد از اينكه يكى از اين فاسقان را به عنوان قاضى برگزينيد. مردى را ميان خود قاضى قرار دهيد كه حلال و حرام ما را مى‌شناسد؛ همانا

(٢٥) همان، ص٤، ح٥.
(٢٦) همان، ص١٠٠.