فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٢ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
انّه سمع الصادق(ع) يقول في التقصير في الصلاة : بريد في بريد ، أربعة و عشرون ميلاً ، ثم قال : كان أبي يقول : إنّ التقصير لم يوضع على البغلة السفواء و الدابّة الناجية و إنما وضع علىسير القطار؛
كاهلى از امام صادق(ع) شنيد كه درباره ] شرط [شكسته شدن نماز فرمود : يك بـَريد در [رفت و [يك بريد [در برگشت] كه جمعاً دو بريد يعنى ٢٤ ميل است. سپس امام صادق(ع) فرمود: پدرم مىگفت: تقصير ، براى قاطر تند رو يا حيوان سريع السير قرار داده نشده است، بلكه ملاك حركت قطار شتران (قافله) است.
در نگاه ابتدايى گمان مىرود كه اين حديث مربوط به جنبه مكانى است ، ولى بايد پرسيد كه چرا امام باقر(ع) فرمود: اين مسافت و بعد مكانى (بريد) براى قاطر تند رو يا حيوان سريع السير قرار داده نشده است ؟ مگر فرق مىكند كه هشت فرسخ را تند بروند يا آهسته ؟ از اينجا روشن مى شود كه ملاك اصلى مسير يوم (يك روز) است و چون سرعت در مقدار مسافت يكروز حركت تأثير مىگذارد (١٣)، امام فرمود: اين مقدار هشت فرسخ براى قافله هاى شتر است، نه براى قاطرهاى تند رو.
اگر مقياس اصلى سفر شرعى، به لحاظ مكانى بوده است، تفاوتى ندارد كه سفر با قافله شتر باشد يا با قاطر تند رو يا با سوارى و هواپيما در زمان ما . بريد همان بريد و هشت فرسخ همان هشت فرسخ است و وسيله نقليه هيچ تأثيرى در آن ندارد. پس مقياس اصلى سفر شرعى ، بعد زمانى و يك روز است و چون كاروانهاى شتران در روشنايى روز هشت فرسخ سير مىكردند، در بعضى از روايات اين هشت فرسخ به عنوان مصداق ملموس بيان شده است.
٣ . در صحيحه زراره ، امام باقر (ع) فرمود: (١٤)
(١٣)اگر وسيله نقليه تند برود ، مسافت بيشترى را در يك روز،طى مى كند.
(١٤)وسائل الشيعه، باب اول از ابواب صلاة المسافر، حديث٤.