فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٧ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
سير يك روز نامشخص است؛ چون مقدار روز در هر منطقه مثل ايران، عربستان، كشورهاى استوايى و كشورهاى قطبى و .... و نيز مقدار روز در ايام سال ، هرچند از يك شهر باشد، متفاوت است، به علاوه، سرعت وسيله نقليه در آن مؤثر است.
اما بايد توجه داشت:
اوّلاً ، انس با مفهوم هشت فرسخ در طول قرنهاى گذشته سبب شده تا آن را بسيار آشنا و روشن بدانيم، امّا انس داشتن، غير از واقعيت است.
ثانياً ، مهم اين است كه ملاك را خود معصوم مشخص كرده و در بيست روايت صريحاً بيان شده كه ملاك سفر مسير يك روز است. از آنجا كه مسير يك روز با وسايل نقليه مختلف متفاوت است، در فقره چهارم حديث اول فرموده : مسير قافله ملاك است؛ چون وسيله عمومى و رائج است، در حديث ٢ فرموده: مسير قافله شتر را بايد در نظر گرفت، نه حيوان تندرو را و در حديث ١٠ نيز مشابه همين بيان را فرموده است.
وقتى خود ائمه ملاك اصلى را «مسير يك روز» اعلام و هشت فرسخ را به عنوان مصداق ملموس آن ذكر كردهاند، ديگر جاى چه سؤالى است؟ اگر روشن بود كه هشت فرسخ ملاك اصلى است، چرا در اين روايات ، يك روز بيان شده است؟
حركت قافله ها در گذشته مشخص بوده، بدين شكل كه ساربانها، شتران را در هر روز دو منزل سير مىدادند و هر منزل يك بريد ناميده مىشد. در حالت عادى، چه در روزهاى بلند و چه در روزهاى كوتاه نه بيشتر از آن سير مى دادند و نه كمتر. اگر همين شيوه را در زمان كنونى اجرا كنيم ، مسير يك روز مشخص مىشود و مصداق ملموس آن نيز بر حسب كيلومتر روشن مىگردد و با ارقام جديد ، هر دو ملاك با هم منطبق خواهد بود.