فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٢ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
در مسير يك روز تقصير (نماز شكسته) واجب است؟ [امام رضا (ع) جواب داد:]اگر در يك مسير يك روز تقصير واجب نمىشد، در مسير هزار سال هم واجب نخواهد بود؛ زيرا هر روز بعدى مانند روز قبلش است، پس هر روز مثل امروز است. بنابر اين اگر تقصير در امروز واجب نشود، در نظير آن نيز واجب نخواهد شد، با وجود آنكه روزها مثل يكديگر هستند و هيچ فرقى با هم ندارند.
اين دليل و تعليل از ناحيه خود معصوم است. با اين بيان امام، چگونه مىتوان ادعا كرد كه هشت فرسخ موضوعيت دارد؟
دليل دوم
واو تفسير در باب ١، ح١٣ (صحيحه سماعه): «في مسيرة يوم و هى ثمانية فراسخ»، و در باب١، ح ٨ (صحيحه سماعه): «في مسيرة يوم و ذلك بريدان و هي ثمانية فراسخ».
ملاك اصلى «مسيرة يوم» است و سپس با واو تفسير توضيح داده شده كه مصداق اين ملاك اصلى، همان هشت فرسخ است. به عبارت ديگر، هشت فرسخ و امثال آن، تطبيق مصداق مكانى با ملاك زمانى و براى فهم مردم بوده است. اين تفسير ، بدون ذكر واو تفسيرى در حديث ٩، باب ٢ بيان شده است: «دو بريد ، تمام روز را پر مىكند» .
دليل سوم
كلمه «أو» در روايات (باب١، ح٧و١١) حكايت از اين دارد كه در آن زمان مسيريك روز، همان هشت فرسخ بوده است، خصوصاً اينكه در حديث (باب١، ح٨) آمده : «في مسيرة يوم و ذلك بريدان و هي ثمانية فراسخ؛ مسيريك روز، دو بريد و همان هشت فرسخ است».
در گذشته دو تعبير «مسير يك روز و هشت فرسخ» و امثال آن با هم منطبق بودند، ولى امروزه تفاوت بسيار دارند. بعضى مانند آقاى مرحوم آيت اللّه خوئى (٤٥)
(٤٥) مستند العروة الوثقى، كتاب الصلاة، ج٨ ص١٩: «فليس مسير اليوم أو بياض النهار أو شغل اليوم بعناوينها موضوعاً للحكم حتى يطبقه الامام (ع) على المسافة التلفيقية و لو بنحو الحكومة بل المراد السفر الذي يكون شاغلاً لليوم و لو شأناً المنطبق على ثمانية فراسخ....».