و التوفيق بين الاخبار يقتضى اختلاف معنى البلوغ بحسب السن بالإضافة إلى أنواع التكاليف كما يظهر مما روى في باب الصيام : انه لايجب على الأنثى قبل إكمالها الثلاث عشرة سنة إلاّ إذا حاضت قبل ذلك و ما روى في باب الحدود: « ان الأنثى تؤاخذ بها و هى‌تؤخذ لها تامة اذا أكملت تسع سنين» إلى غير ذلك مما ورد في الوصية و العتق و نحوهما انما يصح من ذى العشر» (١٧١).

سخن پايانى

با توجه به اين كه درصد بالايى از جمعيت كشور ما را نوجوانان تشكيل مى‌دهند (١٧٢) ، تأخير سن مسئوليت كيفرى، معضلات و مشكلات جامعه را بيشتر خواهد كرد و پس از گذشت دوران نه چندان طولانى پيامدهاى ناهنجار خود را نمايان خواهد ساخت. بنابراين لازم است تمهيداتى براى مسئوليت پذيرى بيشتر، مقاوم شدن در برابر بزهكارى و پيشگيرى از خطاكار شدن ايشان انديشيده شود .

جنبه پيشگيرانه و بازدارندگى قوانين بسيار اهميت دارد. چه بسا تأخير سن مسئوليت كيفرى انگيزه‌اى براى ارتكاب جرم گردد و گونه‌اى مصونيت و احساس امنيت ايجاد كند و يا موجبات سؤ استفاده بيشتر از آنها را فراهم آورد و اگر روند بدين منوال ادامه يابد ،مجدداً ناچار به بالا بردن سن مسئوليت كيفرى خواهيم شد.

اين مطلب كه نوجوانان نمى دانند آن چه مرتكب مى‌شوند بسيار قبيح است، پذيرفته نيست . ممكن است از ماهيت غير قانونى عمل خود آگاه نباشند، اما به هر حال مى‌دانند آن چه انجام مى دهند خطاست . به همين دليل كه قدرت تميز نيك و بد را دارند و با اراده و اختيار نسبى به انجام عمل مبادرت مى‌ورزند ، حتى در مواردى كه به

(١٧١)فيض كاشانى ، مفاتيح الشرايع ، ج ١، المفتاح الثانى ، ص ١٤.
(١٧٢)حدود ٣٦درصد جمعيت ايران كمتر از چهارده سال دارند.ر.ك:نسرين مهرا، قوانين و مقررات كيفرى ايران در قبال اطفال و نوجوانان بزهكار:حال و آينده، ،ص٥١.