فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٩ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
است كه در روايات به آن اشاره شده است.
«عن قول اللّه عزوجل: حتى إذا بلغ اشده، قال: الاحتلام». (١١٠) حال اگر احتلام از زمان معمول به تأخير افتاد، امام مىفرمايد : « اگر سيزده بهار از عمرش گذشت، نيكىها و بديهايش ثبت مىگردد» (١١١). در روايت ديگر مىفرمايد: اگر در پايان سيزده سالگى به حد «اشدّ» رسيد، داراى تكليف مىشود. (١١٢) در اين زمان، مقتضى براى تصرف يتيم در اموالش حاصل مىشود؛ چنان كه مىفرمايد : « انقطاع يتم اليتيم بالاحتلام و هو أشدّه». (١١٣)
اما «رشد» و «عدم سفاهت در اين روايات داراى مفهوم خاصى است و بر توانايى بر حفظ اموال دلالت دارد كه ممكن است برخى اشخاص به هنگام بلوغ از آن بهره مند نباشند . اين نوع رشد موجب حصول «علت تامه» براى تصرف شخص در اموال خود مىگردد : «و إن احتلم و لم يؤنس منه رشد و كان سفيهاً او ضعيفاً فليمسك عنه وليّه ماله» (١١٤).
تفسير «اشدّ» به اين معنى اگرچه مخالف با نظر برخى مفسران است؛ (١١٥) اما با ديدگاه بسيارى ديگر ، چه آن دسته كه «اشد» را به بلوغ تفسير (١١٦) كردهاند يا گروهى
(١١٠)طوسى ، تهذيب الاحكام، ج ٩، ص ١٨٢.
(١١١)همان.
(١١٢) كلينى ، الكافي ، ج ٧ ، ص ٦٩ ، ح٧ . برخى از فقها اين دو روايت را به همراه روايت سومى از عبد اللّه بن سنان كه در آن هم به سيزده سالگى به عنوان سن بلوغ اشاره شده، به منزله يك روايت مىدانند كه با اسناد مختلف نقل شده است: (ر.ك: شيخ انصارى ، كتاب الطهاره ، ص٥٨٨، چاپ حجرى).
(١١٣)همان ، ص ٦٨ ، ح ٢.
(١١٤)همان.
(١١٥)طوسى ، التبيان في تفسير القرآن ، ج٤ ، ص ٣١٨.
(١١٦) الشيخ عبد على بن جمعة العروسى، حويزى، تفسير نورالثقلين، ج١، ص ٧٧٨ و نيز جنابذى، بيان السعادة في مقامات العبادة ، ج ٢، ص١٦٠.