... چنانچه وقت قضاى روزه تنگ است، بنابر احتياط واجب بايد آن روز را روزه بگيرد و بعد از [ماه] رمضان هم عوض آن را به جا آوَرَد و اگر وقت قضاى روزه تنگ نيست، روزه او باطل است... . (٤)

اما هنگام درج حاشيه ياد شده، بدون اصلاح اصل عبارت، فقط اختلاف فتوا در آن لحاظ شده است.

نكته ٧٣

در برخى از رساله‌هاى توضحيح المسائل، ذيل عنوان مطهّرات آمده است:

مسئله ١٤٨. ده چيز نجاست را پاك مى‌كند و آنها را مطهّرات گويند: اوّل: آب، دوم: زمين، سوم: آفتاب، چهارم: استحاله، پنجم: انتقال، ششم: اسلام، هفتم: تبعيت: هشتم: برطرف كردن عين نجاست، نهم: استبراى حيوان نجاست خوار، دهم: غايب شدن مسلمان و احكام آنها به طور تفصيل در مسائل آينده گفته مى‌شود.

سپس در مقام شمارش يازده مطهر ذكر شده، «غايب شدن مسلمان» مطهّر يازدهم به شمار رفته است. علت اين اختلاف آن است كه در مقام تفصيل اجمال سابق، مطهّر ديگرى كه صاحب رساله مطهّر نمى‌داند نيز مستقلاً با شماره گذارى جديد، جزء مطهّرات شمرده شده است، بدين شكل:

١. آب، ٢. زمين، ٣. آفتاب، ٤. استحاله، ٥. كم شدن دو سوم آب انگور، ٦. انتقال، ٧. اسلام، ٨.تبعيت، ٩. برطرف شدن عين نجاست، ١٠. استبراء حيوان نجاست خوار، ١١. غايب شدن مسلمان.

و شماره پنجم در مقام اجمال آغاز بحث، و در مقام تفصيل، غفلت

(٤) توضيح المسائل آيت اللّه‌ بروجردى، ص٢٥٨، م ١٦٤٤.