سزاوارترين جا براى رعايت اين دستور، رساله‌هاى عمليه و توضيح المسائل هاست؛ ولى در بسيارى از اين گونه رسائل، تعبير «رمضان» بدون «شهر» و «ماه» به كار مى‌رود كه البته مناسب نيست.

نكته ٧٢

در توضيح المسائل مراجع (٣) آمده است:

كسى كه مى‌خواهد قضاى روزه [ماه] رمضان را بگيرد، اگر بعد از اذان صبح بيدار شود و ببيند محتلم شده و بداند پيش از اذان محتلم شده است، چنانچه وقت قضاى روزه تنگ است، مثلاً پنج روز روزه قضاى [ماه [رمضان دارد و پنج روز نيز به [ماه [رمضان مانده است، بعد از [ماه [رمضان عوض آن را به جا آورد و اگر وقت قضاى روزه تنگ نيست، بايد روز ديگر روزه بگيرد و در هر صورت اين روز را لازم نيست روزه بگيرد.

دقّت در مسئله، خلل آن را آشكار مى‌كند: وقتى حكم هر دو صورت يكى است، تفصيل معنا ندارد؛ چه وقت قضاى روزه تنگ باشد و چه نباشد، بايد در روز ديگرى قضاى روزه آن روز را بگيرد و اين تشقيق و تفصيل وجهى ندارد.

منشأ اين خلل آن است كه اصل اين عبارت در توضيح المسائل مرحوم آيت اللّه‌ بروجردى (قدّس سرّه) جورى ديگر بوده كه با اين تفصيل سازگارى داشته و هنگام درج حاشيه صاحب اين فتوا در متن توضيح المسائل مرحوم بروجردى (اعلى اللّه‌ مقامه) اين اختلاف فتوا در تصحيح عبارت مدّ نظر قرار نگرفته است.

(٢) غاية المراد، ج١، ص ٢٩٩؛ اقبال الأعمال، ص٣.
(٣) توضيح المسائل مراجع، ج١، ص ٨٥٩، م ١٦٣٥.