فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨١ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
سفيه را ؛ يعنى همان سفيهى كه در آيه {ولا تؤتوا السفهاء أموالهم } و آيه {فإن آنستم رشد } آمده است. بر اين اساس، اصطلاح ائمه(ع) و فقها در تفسير معناى كلى سفاهت، با اصطلاح لغويان مطابق است كه سفيه را به ناقص العقل معنى كردهاند. اين احتمال نيز وجود دارد كه بگوييم اين تفسير براى سفاهت و رشد (مرتبط دانستن آن با امور مالى) اصطلاحى است مخصوص فقها و روايات. كثرت استعمال سفيه در اين معنا باعث شده كه اصطلاحى خاص براى ايشان در مورد اين واژه به وجود آيد. (٨٥)
صاحب عناوين در اين باره مىگويد:
در احكام وضعى و در مجموعه تكاليف چنان كه بلوغ و عقل لازم است ، رسيدن به حد رشد شرط نيست، بلكه عموم خطابات شرعى شخص «سفيه» (غير رشيد) را نيز در بر مىگيرد، بدون آن كه مخصصى داشته باشد؛ زيرا چنين شخصى بالغ و عاقل است. هيچ اختلافى در اين مسئله وجود ندارد... . البته در تصرفات مالى، «رشد» لازم است و مقصود از اينكه گفته شده: «سفيه در امور مالى محجور است»، همين معنا است. (٨٦)
از مستندات نظريه لزوم رشد در مسئوليت كيفرى، استدلال به روايات رشد است. مستدلّ بر اين باور است كه اصطلاح ديگرى از «رشد» وجود دارد كه به معناى «عقل و توانايى فكرى» است و اين اصطلاح شامل مسائل كيفرى مىشود، با اين بيان كه واژه «عقل» در منابع فقه وكلام فقيهان، علاوه بر معناى مقابل جنون، در معناى مقابل سفاهت و بلاهت نيز قرار مىگيرد. بنابراين عقل در مفهومى
(٨٥)ر.ك:محقق نراقى،عوائد الايام،ص٥٢٢و ٥٢٣و ٥٢٥ نقل با تلخيص.
(٨٦) حسينى مراغى، العناوين الفقهيه، ج٢، ص٦٨٦:«ليس الرشد شرطاً في الوضعيات علىنحو البلوغ والعقل والوجه ما مرّ و لاشرطاً في التكاليف بل السفيه أيضاً داخل فيعموم الخطابات من دون مخصص لأنه بالغ عاقل ولاخلاف فيه... نعم هو شرط فيالتصرفات المالية و هو ما يقال أن السفيه محجور عليه في الماليات».