فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٨ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
إذا بلغ أشدّه ثلاث عشرة سنة و دخل في الأربع عشرة وجب عليه ما وجب على المحتلمين إحتلم أو لم يحتلم كتبت عليه السيئات و كتبت له الحسنات و جاز له كلّ شىء¨ إلاّ أن يكون ضعيفاً أو سفيهاً (٦٦).
همچنين عبد اللّه بن سنان از امام صادق(ع)مىپرسد:«متى يدفع إلى الغلام ماله؟» پاسخ مىشنود: إذا بلغ و أونس منه رشد و لم يكن سفيهاً» (٦٧).
مقصود از رشد در اصطلاح فقيهان آن است كه شخص بتواند اداره اموالش را به نحو عقلايى به عهده بگيرد؛ چنان كه در تعريف آن گفتهاند:
رشد، ملكه و كيفيتى نفسانى است كه بهره مندى از آن شخص را بر اداره اموالش به نحو عقلايى توانا مىكند. (٦٨)
ملكه رشد چون ملكه عدالت ، شجاعت ، كرم و ... است كه از طريق آثارشان شناخته مىشوند. بنا براين اگر كسى يك بار به طور اتفاقى كار رشيدانه انجام داد، رشيد شناخته نمىشود، بلكه بايد چند بار تكرار شود تا ظن قوى به رشد پيدا شود. (٦٩)
مفهوم مقابل رشد، «سفاهت» است. (٧٠) معناى لغوى سفاهت، سستى خرد و نقصان آن است. سفيه كسى است كه نسبت به ديگران بهره هوشى پايين ترى دارد. در نهايه آمده: «السفه في الاصل الخفه» (٧١). در قاموس المحيط گويد: «السفه خفه الحلم» (٧٢).
(٦٦) الكافي، ج ٧ ، ص ٦٩، ح٧.
(٦٧) وسائل الشيعه، ج١٩، ص٣٧١.
(٦٨)شهيد ثانى،مسالك الافهام،ج٤،ص١٤٨.
(٦٩)حسينى عاملى، مفتاح الكرامه ،ج٥ ص٢٤٣.
(٧٠)براى تفصيل در معناى رشد و سفاهت ر.ك:عوائد الايام ،ص٥١٣ تا٥٢٧ ؛ حسينىعاملى ، مفتاح الكرامه،ج٥، ص٢٤٣ تا٢٤٦.
(٧١)ابن اثير،النهاية في غريب الحديث و الأثر ،ج٢،ص٣٧٦ .
(٧٢)القاموس المحيط، ج٤،ص٢٨٤.