فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٤ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
اين تعليل (مشقت و خستگى) در آيه ١٨٥ سوره بقره ، روايات مختلف و كلمات فقها آمده است.
اما در قرآن كريم علت رفع روزه در سفر، وجود عسر ذكر شده است؛ چنان كه خداوند در سوره بقره، آيه ١٨٥ مىفرمايد: من كان مريضاً أو على سفرٍ فعدّة من ايّام أخر يريد اللّه بكم اليسرَ و لايريد بكم العسر. (٤٦)
خداوند علت رفع تكليف روزه مريض و مسافر را سختى و عسر بيان كرده است. عسر و حرج يكى از قواعد مسلم فقهى و علت رفع حكم است و بيان حكمت نيست.
بين نماز و روزه مسافر تلازم هست؛ يعنى هركجا نماز قصر شود، روزه هم برداشته مىشود و بالعكس هركجا روزه برداشته شود، نماز هم قصر مىشود. (٤٧) از اين رو، بيان علت در آيه شريفه گرچه در مورد روزه است، ولى شامل نماز هم مىشود.
حال سؤال اين است كه آيا هشت فرسخ رفتن با وسائل نقليه امروزى صدق «سفر با مشقت» مىكند تا خداوند حكيم و صاحب لطف بخواهد اين مشقت را بردارد؟ آيا اين هشت فرسخ با وسايل نقليه امروزى نه تنها عسر ندارد، بلكه به عكس سبب نشاط و عامل رفع خستگى مىشود؛ مثل كسانى كه براى تفريح و رفع خستگى به سبزه زارهاى اطراف شهر مىروند؟
(٤٦) «هر كس مريض يا در سفر باشد، [نبايد روزه بگيرد و [به تعداد روزه هايى كه نگرفته است، بايد از ماههاى ديگر (غير رمضان) روزه بگيرد. خداوند براى شما آسانى را خواسته و تكليف مشكل را برداشته است».
(٤٧) موارد استثنا هم وجود دارد؛ مثل سفر بعدازظهركه نماز قصر مىشود، ولى روزه را بايد گرفت.