فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٧ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
روايات اين باب
روايات مربوط به مقدار سفر شرعى دو دسته است:
نخست، رواياتى كه مقدار سفر را بر حسب زمان (بعد زمانى) يا مسير يك روز مشخص كردهاند.
دوم، رواياتى كه مقدار سفر را بر حسب مسافت (بعد مكانى) يا هشت فرسخ و امثال آن ذكر كردهاند. (٤)
در هر بحث لازم است همه روايات مربوط به آن، به طور كامل ، مبسوط و همه جانبه ـ نه به طور ناقص و تك بعدى ـ جمع بندى شود. بدين روى، در اينجا نيز بررسى هر دو دسته روايات ضرورت دارد. از طرفى ديگر، موضوع مورد بحث ما، فقط تشخيص ملاك اصلى و فرعى است. از اين رو، تنها بررسى رواياتى ضرورت دارد كه مربوط به همين موضوع باشد و چون روايات دسته دوم (بعد مكانى) نقشى در اين موضوع ندارند، (٥) نيازى به بررسى آنها نيست. به عبارت ديگر، هر دو دسته روايات در گذشته موضوع داشته و حكم واقعى را بيان كردهاند و هر دو ملاك يك پيام داشته و تفاوتى با هم نداشتهاند؛ يعنى هشت فرسخ مساوى يك روز بوده است ، امّا در زمان كنونى اين دو ملاك ، تفاوت بسيار با هم دارند و اين تفاوت، ضرورت مراجعه دو باره به روايات را مىنماياند تا اصل و فرع مشخص شود.
(٤) برخى ديگر از روايات هر دو ملاك زمانى و مكانى رامطرح كردهاند. بر اين اساس، روايات اين بحث را كه ٥٨ حديث است، به سه دسته مىتوان تقسيم كرد: ٣٣ حديث فقط با واحد مكانى ، ١٥ حديث فقط با واحد زمانى و ١٠ حديث با هر دو واحد نقل شدهاند. در اينجا دو دسته آخر را كه مربوط به واحد زمانى است، بررسى مىكنيم.
(٥)بعضى از روايات ، هر دو بعد را مطرح كرده اند كه در اينجا آن رواياتى بررسى مىشود كه اصل بودن بعد زمانى را روشن مىكند.