فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٩ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
سؤال شد: چرا تقصير (٩) در هشت فرسخ واجب شد، نه كمتر و نه بيشتر؟ امام رضا(ع) در جواب فرمود: زيرا هشت فرسخ، به اندازه يك روز حركت كردن براى عموم مردم و كاروانهاى مسافربر (=قافله ها) و كاروانهاى باربر (=اثقال) است، پس تقصير در يك روز واجب شد.
در اين فقره از حديث سه مطلب اساسى مطرح شده است:
الف) تعيين ملاك : تركيب «مسيرة يوم» به عنوان يك ملاك براى سفر شرعى ذكر شده است.
ب) تعليل : در اين حديث صريحاً بيان شده كه تعيين مسافت مكانى (هشت فرسخ) بدين جهت بوده كه همان «مسيرة يوم» مى باشد. به عبارت ديگر، ملاك اصلى را «مسيرة يوم» مىداند و جنبه مكانى را از مصاديق آن مىداند. توضيح بيشتر خواهد آمد.
ج) شرايط وسيله نقليه: سفر بايد با وسيله رايج براى عموم مردم باشد، مانند قافله شتر يا كاروانهاى مسافربرى يا باربرى، پس حركتهاى خاص مورد نظر نيست. بنابراين حركت اسب سواران در گذشته و نيز در اين زمان مسافرت با هواپيما و خودروهاى پر سرعت، شامل اين حكم نيست.
فقره دوم:
فَلِمَ وجب التقصير في مسيرة يوم] قال الرضا(ع): [ لأنّه لولم يجب في مسيرة يوم لمـا وجب في مسيرة ألف سنة، و ذلك لأنّ كلّ يوم يكون بعد هذا اليوم فإنّما هو نظير هذا اليوم، فلو لم يجب في هذا اليوم لما يجب في نظيره إذا كان نظيره مثله لافرق بينهما؛
پس چرا در مسير يك روز تقصير واجب است؟ [امام رضا (ع) جواب داد: ]
(٩)تقصير، كوتاه كردن نماز است و در اصطلاح فقه عبارت است از : تبديل نمازهاى چهار ركعتى به نمازهاى دو ركعتى.