فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٦ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
سن بلوغ نرسيدهاند نيز مجازاتهايى براى آنان در نظر گرفته شده است. اگر آنان حقيقتاً عاجز از درك و تميز باشند، تعزير ايشان عملى لغو و غير عقلانى خواهد بود. بر اساس برخى روايات، معصومان (عليهم السلام) حتى پيش از بلوغ براى پيشگيرى از تعطيل ماندن حقوق الهى و حق مردم، به فراخور سن و ميزان تشخيص ، آن ها را مجازات مىنمودند. مستدل اين روايات (١٧٣) را بر موردى حمل كرده كه شخص داراى رشد باشد (١٧٤). اگر مقصود ايشان از «رشد» سن «تميز» است، يعنى زمانى كه عقل به درجهاى مىرسد كه توان تشخيص امور نيك و بد را دارد ، بر پايه منابع اسلامى رسيدن به اين سن قبل از بلوغ است (١٧٥) و اسا ساً ملاك تكليف، عقل است و اگر بلوغ به عنوان «ملاك» معرفى شده، به علت رابطه نزديك آن با ميزان تعقل شخص است و اگر مقصود از «رشد» امر ديگرى است ، اثبات آن بر عهده صاحبان اين نظريه است . تشخيص قبح امورى چون: قتل، سرقت و اهانت ، نياز به رشد خاصى ندارد. بى ترديد در عصر كنونى كه كودكان در سنين نسبتاً پايين قابليت و تواناييهاى بسيارى در آموزشهاى مختلف دارند، به راحتى خواهند توانست امور ناپسند را از پسنديده تشخيص دهند.
البته بايد توجه داشت در نظام اسلامى، فقه و اخلاق پيوندى ناگسستنى دارند. نمىتوان فقط به احكام فقهى عمل كرد و ادعا داشت كه به تكليف عمل شده، اما از دستورهاى اخلاقى غافل ماند. نظام فقهى ـ حقوقى اسلام در كنار نظام اخلاقى آن معنا مىيابد. گاه توجه صرف به احكام فقهى بدون عنايت به زير ساختهاى اخلاقى، اسلام را به نظامى خشك و بى روح تبديل مىسازد و تماميت و زيبايى شريعت را از بين مىبرد و چهرهاى ناقص از دين ارائه مىدهد
(١٧٣)ر.ك: وسائل الشيعه، ج ٢٨ ، ص١١: «لايبطل حداً من حدود اللّه عزّ و جلّ» و نيز همان، ص ٢٠:«لا تبطل حدود اللّه في خلقه و لا تبطل حقوق المسلمين بينهم».
(١٧٤) دختران: سن رشد و مسئوليت كيفرى ، ص ٢٧٤.
(١٧٥) طباطبائى ، الميزان في تفسير القرآن ، ج ٤، ص ١٧٣.