فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٨ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
رفع شبهه
ممكن است گفته شود: در هيچ كدام از روايات ، اكتفا به بعد زمانى نشده است و امام خود ابتدائاً و بدون سؤال، بعد زمانى را ملاك قرار نداده است، پس بعد زمانى ملاك اصلى نيست.
جواب مىدهيم: روايات شماره ٢ ، ٣ ، ٨ ، ٩ ، ١٠ ، ١٢ ، ١٣ ، ١٤ و ٢٢ چنين نيست، خصوصاً حديث ٨ كه فقط مسير يوم را بدون ذكر بعد مكانى بيان كرده است. در روايات ٦ ، ٧ ، ٩ و ١٠ سؤال كننده از روز سؤال نكرده، بلكه سؤال كلى كرده است، و با اين حال، امام هر دو ملاك (روز و بريد) را بيان داشته است. در حديث ١٢ نيز سؤال كلى بوده، و با وجود اين، امام در توضيح فرموده است: «فقد شغل يومه» .
از طرف ديگر، همه فقهايى كه هشت فرسخ را شرط تقسير دانستهاند، فرمودهاند هشت فرسخ را در يك روز برود.
اندازه «مسيرة يوم» در متون تاريخى نيز به عنوان واحد پيمايش مسافت بين شهرها، فراوان به كار رفته است؛ از جمله:
رسول خدا (ص) براى هجرت از راه ساحل به مدينه رفت كه بيشتر از مسافت راه معمول بود و نه روز طول كشيد. عمادزاده فاصله آن زمان مكه تا مدينه را ٨٥ فرسخ (٥٠) بيان كرده است.
امام حسين (ع) از مدينه تا مكه را در شش روز طى كرد (٥١) ؛ يعنى آن حضرت روزى ٥/١٢ فرسخ حركت كرده كه سريع تر از معمول بوده و به علاوه، شبها نيز حركت مىكرده است .
(٥٠)تاريخ جغرافيايى مكه معظمه، حسين عمادزاده، ص ٣٣٩ .
(٥١)ارشاد مفيد ، ج٢ ، ٣٤ .