جواب: بدون شكّ شارع مقدس در مفهوم مرگ و زندگى اصطلاح خاصى ندارد، بلكه مرگ از نظر شارع به معناى عرفى است و ظاهراً ملاك زندگى حيوانى، حركت قلب و فعاليت آن است كه موجب حركات نبض و گردش خون مى‌شود؛ پس تاوقتى كه قلب از حركت نايستاده، انسان ياحيوان ـ هر چند در بى هوشى محض باشد ـ زنده است. البته حركتى كه معيار زندگى است حركت قلب به خودى خود است، ليكن اگر قلب به مرحله‌اى رسيده باشد كه خود حركت نمى‌كند بلكه به وسيله ابزار خارجى به حركت در آمده باشد، انسان ميت شمرده مى‌شود.

شاهد مطلب آن است كه اگر قلب در مدت يك دقيقه به كلّى بايستد و پزشكان اعلام كنند كه قطعاً مرده است ليكن مى‌توانيم قلب وى را به حركت در آوريم و براى زمان كوتاهى خون را در بدنش به گردش درآوريم و اعلام كنند كه حيات طبيعى به او برنخواهد گشت، در اين صورت هيچ كس شك نمى‌كند كه شخص مرده، و قلب يا برخى اعضاى ديگرش با ابزارهاى خارجى حركت مى‌كند.

بنابراين اگر پيش از ايستادن قلب، اين ابزار را به وى وصل كنند به گونه‌اى كه قلب از حركت نايستد ولى فرض اين باشد كه به مرحله ايست قلبى رسيده، بدون شك شخص ميّت خواهد بود. ترديد در صدق مرگ در اين حالت از قبيل خلط ميان مقام ثبوت و اثبات است و گرنه در صورتى كه علم يقينى داشته باشد كه قلب او به خودى خود نمى‌تواند كار كند بلكه به كمك ابزار است كه مى‌تپد، در صدق مرگ و ميت شك نمى‌كند.

در اين صورت مى‌توان هر عضوى از اعضاى وى را ـ حتى اعضايى مانند قلب و دو كليه را كه ادامه زندگى به آن‌ها بستگى دارد ـ بريد.

اشكال: تنها وظيفه فقيه بيان احكام شرعى است و او در تشخيص موضوعات عرفى، اهل خبره نيست . از جمله موضوعات عرفى مرگ وحيات است كه فقيه از آنها بى اطلاع است بلكه دانشمندان پزشكى از آنها آگاهى دارند و آنها مى‌گويند: ملاك كامل مرگ