ـ در جهاد دعوتى محاربه مختص با كفار مى باشد، اما در جهاد دفاعى ميان كفار و مسلمانانى كه به طمع دنيا و حبّ رياست، به آنچه كفار اراده كرده‌اند، گرايش پيدا نموده‌اند، نيست.

ـ در جهاد دعوتى پيش از محاربه اعلام امر اسلام به كفار و اتمام حجت با آنها لازم است، اما در جهاد دفاعى لازم نيست، خواه كفار به قتال پيشى گيرند يا نگيرند و خواه مسلمين را قوت قهر و غلبه باشد يا نباشد.

ـ در جهاد دعوتى ملاحظه مى‌شود كه كفار پيش از دو برابر نباشند، اما در جهاد دفاعى اين نكته ملاحظه نمى‌شود بلكه مدار بر قدرت است .

ـ در جهاد دعوتى هجوم ناگاه و شبيخون و مانند آن سزاوار نيست، اما در جهاد دفاعى مقاتله با دشمن بدانچه غير سمّ باشد و اميد فتح به آن رود، جايز است.

ـ در جهاد دعوتى تخلف از امان و مهادنه و امثال آن جايز نيست، اما در جهاد دفاعى هنگامى كه از ضرر كفار خوف باشد جايز است و در مطلق جهاد، امان دادن به كفار وقتى كه مصلحت مسلمين باشد جايز است .

٣. بيان احكام جهاد در ضمن بيان فرق‌هاى متعدد.

٤. توضيح بعضى از واژه‌هاى فقهى كه با مسأله جهاد در رابطه‌اند مانند: مرابطه، خراج، اراضى مفتوح العنوه، جزيه، انفال، غنيمت، متحيّز، متحرّف، عقد امان، مهادنه و امثال اين‌ها.

٥. علاوه بر آنچه گذشت انشاء و نوشته‌هاى قائم مقام فراهانى از نظر ادب پارسى داراى ارزش خاصى مى‌باشد كه بر اهل قلم مخفى نيست، از اين جهت متن اين رساله علاوه بر محتواى علمى، از لحاظ ادبى نيز ارزشمند است و نمونه‌اى از معدود متون فقهى با نثر فصيح فارسى به‌شمار مى‌رود.

* * *