٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٩ - حكم حكومتى در فقه علوى محمد رحمانى

حكم شرعى عبارت است از: آنچه در مورد عمل مكلفان به گونه اقتضا (وجوب، حرمت، كراهت و استحباب) يا تخير (اباحه) جعل شده است. (٩)

آيت اللّه‌ خويى در تعريف حكم آورده است:

حكم عبارت است از: اراده و كراهت مولى. (١٠)

شهيد صدر پس از انتقاد از تعريف شهيد اول و فاضل مقداد مبنى بر اين كه خطاب شرعى حكم نيست بلكه كاشف از آن است، مى‌نويسد:

حكم شرعى، تشريعى است كه از طرف خدا براى منظم ساختن زندگى انسان صادر شده است. (١١)

اقسام حكم حكم شرعى از زوايا و نگاه‌هاى مختلف تقسيم‌پذير است. برخى از اين اقسام ارتباط نزديك با موضوع اين نوشته دارد. اين نوشته جهت تبيين جايگاه حكم حكومتى در ميان اقسام گوناگون حكم و تفاوت آن با هر يك از آنها به ناچار بايد توجهى (هر چند شتاب زده) به اين تقسيمات داشته باشد.

پاره‌اى از اين تقسيمات كه پيوند وثيق با بحث مورد نظر دارد عبارت است از:

١. حكم تكليفى و وضعى: حكم به اعتبار ويژگى‌هايى كه در خود حكم نهفته است به تكليفى و وضعى تقسيم مى‌شود. در تعريف حكم تكليفى عبارات گوناگونى به كار گرفته شده است؛ از جمله:

حكم تكليفى، اعتبار صادر شده از سوى شارع مقدس به گونه اقتضا و يا تخير است. (١٢)

حكم تكليفى به لحاظ ملاك الزام و تخيير به احكام خمسه وجوب، حرمت،


(٩) الحكم الشرعي هو المجعول المتعلق بعمل المكلفين اقتضاءا أو تخييرا. (منية الطالب في حاشية المكاسب، موسى نجفى خوانسارى، ج ١، ص ٤١.
(١٠) فالحكم عبارة عن اعتبار نفساني من المولى.(آيت اللّه‌ خويى، مصباح الاصول، ج ٢، ص ٧٧).
(١١) الحكم الشرعي هو التشريع الصادر من اللّه‌ تعالى لتنظيم حياة الإنسان. (شهيد سيدمحمدباقر صدر، دروس فى علم الاصول، الحلقة الاولى، ص ١٦١ و الحلقة الثانيه، ص ٢٣).
(١٢) مصباح الاصول، مطبعة النجف، ج ٣، ص ٧٨.