بحث در فرض دوم اين است كه آيا حاكم شرع مى تواند شهادت آن دو نفر را رد كند بااين كه به وثاقت آنها علم دارد و مورد هم از مواردى نيست كه احتمال خطا در آن برود زيرا زمانى احتمال خطا مى‌رود كه هوا صاف باشد و آنان ادعاكنند كه هلال را ديده‌اند و از افراد تيز چشم نباشند؟ مويد اين نكته آن است كه اگر اين دو نفر ادعا كنند كه هلال راديده‌اند و هلال در شب بيست و نهم ديده شود، حاكم وظيفه‌اى ندارد جز اين كه كلام آنان را بپذيرد و به افطار حكم كند.

اينك سخن در ديدن با آلات رصدى است. ظاهر روايات، انصراف از ديدن با آلات رصدى است. قبلا تفاوت ميان تولد طبيعى هلال و تولد شرعى آن را بيان كرديم و گفتيم تولد شرعى زمانى تحقق مى يابد كه ماه شش درجه از خورشيد دور شود. بنابراين تلسكوپ ها تنها هلال طبيعى را نشان مى دهند نه هلال شرعى را. به عبارت ديگرتلسكوپ ها ماه طبيعى را ثابت مى كنند نه ماه قمرى را.

اينك پس از بيان امور [دهگانه ]به بيان ادله دو قول ذكر شده مى پردازيم:

ديدگاه شرط وحدت افق

آنان كه وحدت افق را شرط دانسته‌اند به دو وجه زير استدلال كرده يا ممكن است استدلال كنند:

وجه اول: شباهت خروج ماه از محاق با طلوع خورشيد

خروج ماه از تحت الشعاع بيشتر شبيه طلوع و غروب خورشيد است. توضيح اين كه هر افقى برحسب اختلاف شهرها، داراى مشرق و مغربى است زيرا زمين به دليل كروى

(٣٠) وسائل الشيعه، ج٧١، باب چهارم از ابواب احكام ماه رمضان، حديث ١و٢.