كه فقيهى محدث و اصولى متكلم است در ادبيات، لغت، فهرست و شيوه نگارش نيز داراى آگاهى بوده است. دراين جا ويژگى‌هاى فردى و شعاع‌هايى از حيات علمى اين فقيه و عواملى را كه در شكل گيرى شخصيت او دخالت داشته مورد بررسى قرار مى‌دهيم.

كنيه و مشهورترين القاب ابن جنيد

ابوعلى كنيه محمد بن احمد بن جنيد است و دركتاب‌هاى فقهى هرگاه ابوعلى به صورت مطلق به كار رود مقصود اوست. البته اين كنيه درموارد اندك برفرزند شيخ طوسى با افزودن(فرزند شيخ) اطلاق مى‌شود و مى‌گويند: «ابوعلى ولدالشيخ».

اما القاب مشهور ابن جنيد درميان كتب فقها و رجاليان عبارت است از: ابن‌جنيد، كاتب، اسكافى منسوب به اسكاف، منطقه اى در بغداد دركنار نهروان كه گروهى از علما به اين منطقه منسوبند. (١)

ابن جنيد به دليل مهارتش درنگارش زيبا و فن انشا، به «كاتب» ملقب شد؛ زيرا از قديم به دارنده چنين حرفه اى اصطلاحاً««كاتب» گفته مى‌شده است و لقب ابن جنيد به جهت انتساب به جدّ اعلايش «جنيد» است. شايد مشهورترين و شناخته ترين لقب او همين لقب «ابن‌جنيد» باشد.

البته گروهى ديگر ـ كه به آنان اشاره خواهيم كرد ـ با او دراين لقب شريكند گاهى وى «جنيدى» هم خوانده شده؛ چنان كه شيخ مفيد در «رسالة الجنيدى الى اهل مصر» و «المسائل الصاغانيه» نيز شيخ حنفى نيشابورى در مواردى از او با نام «جنيدى» ياد كرده اند. (٢) به نظر مى‌رسد كه اين نام تنها در دوران حيات ايشان متداول بوده است؛ زيرا در معاجم رجال و منابع فقهى از او به «جنيدى» تعبير نشده است.

چگونگى تشخيص نام‌هاى مشترك با ابن جنيد

گروهى از معاصران ابن جنيد و برخى

(١) نك:قاموس المحيط، ج٣، ص١٥٣؛ الانساب، سمعانى، ج١، ص١٤٩.
(٢) لمسائل الصاغانيه(ضمن مصنفات شيخ مفيد)، ج٣، ص٥٧ـ٦٤.