جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٢
شايان ذكر است اين شأن نزول با تغيير اندكى در عبارت نيز نقل شده است. ٢ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٥١٤.* ٢. الكبير ٥/ ١٣٤.
١. جواز دفاع در ماههاى حرام: در عبارت «الشهرالحرام بالشهرالحرام» واژه قتال محذوف است؛ عبارت در اصل اين بوده است: «قتال شهر الحرام بقتال الشهر الحرام» يعنى جنگ در ماه حرام، در برابر جنگ در ماه حرام است. ١ بنابراين، معناى آيه اين است كه اگر مشركان حرمت ماه حرام را با جنگيدنِ در آن شكستند- چنان كه در صلح حديبيه با جلوگيرى از انجام حج و تيراندازى و سنگپرانى به پيامبر و يارانش چنين كردند- مؤمنان نيز مىتوانند با آنان بجنگند و اين هتك حرمت نيست، بلكه «جهاد فى سبيل الله» و امتثال امر خداوند متعال در اعلاى كلمه اوست. ٢ الشهرالحرام بالشهرالحرام ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٥١٤.* ٢. الميزان ٢/ ٦٣.
٢. جواز دفاع در محدوده حرم و مسجد الحرام: مراد از «الحرمات»، حرمت ماه حرام، حرمت حرم و حرمت مسجدالحرام است. خداوند متعال پس از بيان خاص حكم جواز دفاع در ماههاى حرام، بيان عامى مىآورد كه شامل جواز دفاع در محدوده حرم و مسجد الحرام نيز مىشود. بنابراين، معناى آيه اين است كه اگر مشركان حرمت حرم و مسجدالحرام را با جنگيدن در آنها شكستند، مؤمنان نيز مىتوانند مانند آنها عمل كنند. ١ و الحرمات قصاص ١. الميزان ٢/ ٦٣.
٣. جواز مقابله به مثل در برابر تجاوز دشمن: خداوند متعال پس از بيان حكم خاص جواز دفاع در ماه حرام و حكم عام جواز دفاع در حرم و مسجدالحرام، بيان كلىتر و عامترى (قاعده كلى) مىآورد و آن جواز مقابله به مثل است. بنابراين، معناى آيه اين است: تشريع قصاص در ماه حرام به سبب تشريع قصاص در تمامى حرمات، و تشريع قصاص در تمامى حرمات به دليل تشريع مقابله به مثل يا تجاوز در برابر تجاوز از سوى خداوند متعال است. اينكه خداوند مؤمنان را به تجاوز امر كرد با آنكه تجاوزگران را دوست نمىدارد [: إن اللّه لا يحبّ المعتدين] براى اين است كه تجاوز آن گاه مذموم است كه