ايمان زيربناى شريعت - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٣٩٨ - ششم- اخبات و فروتنى به درگاه الهى

... وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ‌ [١].

«... و هدف اين بود كه آگاهان بدانند اين حقّى است از سوى پروردگارت و در نتيجه به آن ايمان بياورند و دلهايشان در برابر آن خاضع گردد...»

در اينجا دو درجه علم و ايمان بر درجه اخبات و خضوع قلب، پيشى گرفته‌اند. از سياق اين دو آيه سوره حجّ در مورد اخبات (خضوع) دو بينش زير را الهام مى‌گيريم: يك- فروتنى و اخبات پس از پاكىِ دل از آلودگى فتنه تحقّق مى‌يابد آنگاه كه مؤمنان در معرض آرزوها و افكار منحرفى كه شيطان بديشان القاء مى‌كند قرار مى‌گيرند، ولى بر باورهاى خود، پايدارى مى‌ورزند و به مراتب علم، ايمان و اخبات دست مى‌يابند. مراجعه كنيد به آيات‌ ٥٢ و ٥٣ سوره حجّ.

دو- نشانه رسيدن به درجه فروتنى و اخبات همان هراس دل هنگام ذكر الهى و شكيب به هنگام مصيبت، برپا كردن نماز و پرداختن انفاق است.

ت- خداوند در توصيف فروتنان مى‌فرمايد:

الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى‌ مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ‌ [٢].

«همانها كه چون نام خدا برده مى‌شود، دلهايشان پر از خوف (پروردگار) مى‌گردد و شكيبايان در برابر مصيبتهايى كه به آنان مى‌رسد و آنها كه نماز را برپا مى‌دارند، و از آنچه به آنان روزى داده‌ايم انفاق مى‌كنند.»

يك- از حديث شريفى چنين بهره مى‌بريم كه نشانه فروتنى و اخبات همان تسليم در برابر حقى است كه كتاب و سنّت آن را مشخّص كرده. زيد الشّحّام روايت مى‌كند كه به حضرت امام صادق عليه السلام عرض كردم: همانا نزد ما مردى است كه كُلَيْب ناميده مى‌شود و ما هرچه از شما براى او نقل قول مى‌كنيم، او مى‌گويد من تسليم هستم، و ما او را كُلَيْب التسليم ناميده‌ايم. امام عليه السلام بر او رحمت فرستاد و آنگاه فرمود: آيا مى‌دانيد تسليم چيست؟ ما ساكت مانديم، آنگاه امام فرمود: به خدا سوگند همان‌