توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٧ - آوردن عطف براى مسنداليه

شرح فارسى:

توضيح‌

و گاهى از حروف عاطفه براى صرف حكم از محكوم عليه بمحكوم عليه ديگر استفاده مى‌نمايند مانند جائنى زيد بل عمرو يا ما جائنى زيد بل عمرو كه در ايندو مثال كلمه (بل) حكم مجئ در مثال اوّل و عدم مجئ در مثال دوّم را از زيد صرف نموده و بعمرو داده است و اصطلاحا از آن به اضراب تعبير مى‌آورند.

شارح گويد:

معناى اضراب اينست كه حكم در متبوع مسكوت عنه بوده نه از آن نفى شود و نه براى آن اثبات گردد.

ابن حاجب نحوى گويد: معناى اضراب اينست كه حكم متبوع را بتابع دهيم و نقيض آنرا براى متبوع اثبات كنيم.

تفصيل و شرح‌

كلمه اضراب همچون (بل) يا در كلام مثبت واقعست مانند جائنى زيد بل عمرو و يا در منفى نظير ما جائنى زيد بل عمرو.

در صورت اوّل صرف حكم از متبوع و اثباتش براى تابع بسى واضح و آشكار است زيرا بعقيده شارح و ديگران متبوع در حكم مسكوت عنه و بنظر ابن حاجب محقق النّفى است بنابراين معناى جائنى زيد بل عمرو از نظر شارح بلكه جمهور ادباء اينست كه عمرو آمده ولى زيد محتمل است آمده باشد و ممكن هم هست نيامده باشد ولى بعقيده ابن حاجب عمرو قطعا آمده و زيد قطعا نيامده و بهر تقدير صرف حكم‌