توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٨ - تقرير لزوم ترجيح تأكيد بر تاسيس در صورت تأخير

شرح فارسى:

توضيح‌

خلاصه و حاصل آنچه مصنّف در اينجا آورده اينستكه:

تأكيد آنست كه لفظى معنائى را كه لفظ ديگر مفيد آن است تقويت نمايد مانند كلمه [نفسه‌] در مثال: جاء زيد نفسه (آمد زيد خودش) چه آنكه بدون آوردن [نفسه‌] جمله [جاء زيد] دلالت بر آمدن زيد دارد و پس از آوردن لفظ [نفسه‌] اين معنا تقويت ميشود چنانچه مقصود از تأسيس آنستكه لفظ مفيد معناى جديد و مضمونى باشد قبلا حاصل نبوده و مستند بهمين لفظ باشد حال با توجّه باين دو معنا بايد ملاحظه شود كه آيا در مورد بحث اگر لفظ [كلّ‌] در صورت تقديم مسنداليه و تأخيرش مفيد معناى قبلى يعنى همان مضمونى را كه قبل از دخول آن كلام افاده مى‌كرد باشد تأكيد بوده يا تأسيس ميباشد.

بايد بگوئيم در صورت اوّل يعنى تقديم مسنداليه بر مسند در مثال [انسان لم يقم‌] كه قضيّه‌اى است مهمله و موجبه معدولة المحمول نفى قيام از افراد انسان بطور اجمال و در صورت دوّم يعنى تأخير مسنداليه از مسند در مثال [لم يقم انسان‌] كه قضيّه‌اى است مهمله و سالبه نفى قيام از تمام افراد انسان از اسناد مسند به انسان استفاده مى‌شود و انسان در ايندو تركيب مسنداليه واقع شده است ولى پس از آوردن [كلّ‌] و سلب [انسان‌] از عنوان مسنداليه و قرار دادنش به عنوان مضاف‌اليه اين اسناد زائل شده و اسناد مسند به [كل‌] اسناد جديدى مى‌شود كه پيش از آن حاصل نبوده حال اگر اسناد [لم يقم‌] به [كلّ‌] در هردو صورت مفيد همان معنائى باشد كه بواسطه اسنادش‌