توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٣ - تقديم مسنداليه

زيرا مفهوم ما انا قلت اين است كه غير متكلّم اينكلام را گفته و منطوق لا غيرى نفى اين مفهوم را مى‌نمايد و در نتيجه بين صدر كلام و ذيلش تنافى پيدا مى‌شود.

چنانچه با توجّه بقاعده مزبور گفتن ما انا رأيت احدا نيز جايز نيست چه آنكه وقتى نفى رؤيت از كلّ احد را اختصاص بمتكلّم داديم مفهومش اينست كه رؤيت كل احد را براى غير او ثابت نموده‌ايم يعنى انسانى غير از متكلّم هست كه تمام افراد موجود از انسان را ديده و اين عادة مستحيل است.

متن: و لا ما انا ضربت الّا زيدا.

شرح عربى‌ و لا ما انا ضربت الّا زيدا لانّه يقتضى ان يكون انسان غيرك قد ضرب كلّ احد سوى زيد لانّ المستثنى منه مقدّر عام و كلّ ما نفيته عن المذكور على وجه الحصر يجب ثبوته لغيره تحقيقا لمعنى الحصر ان عاما فعام و ان خاصا فخاص و فى هذا المقام مباحث نفيسه و شحنا بها فى الشّرح.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و نيز مثال [ما انا ضربت الّا زيدا] صحيح نيست.

شارح گويد:

زيرا مفاد آن مقتضى است انسانى غير شما بوده كه غير از زيد همه را زده باشد چه آنكه مستثنا منه مقدّر عام مى‌باشد و هرچه را از مذكور بطور حصر نفى نمائى لازمست براى غيرش ثابت كنى تا معناى حصر تحقّق يابد از اينرو اگر نفى بطور عام باشد اثبات نيز عام و اگر بنحو خاص بوده اثبات نيز بهمين طور بايد صورت گيرد.