توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٧ - نسبت و تعريف آن

شرح فارسى:

توضيح‌

وجه حصر در ابواب هشتگانه‌

وجه حصر ابواب در هشت باب را شارح اين‌طور تقرير مى‌كند:

كلام يا از قبيل اخبار است و يا از سنخ انشاء زيرا كلام قطعا داراى نسبت تامّه بين موضوع و محمول است كه در كلام لفظى قوام آن به متكلّم مى‌باشد.

حال اين نسبت اگر بعد از القاء در كلام نقطه ابهامى كه جاى سؤال از متكلّم را داشته باشد باقى نگذارد بلكه مخاطب بعد از شنيدن آن ساكت ماند اعم از اينكه بنحو ايجاب باشد يا سلب، پس كلام مشتمل بر اين دو نسبت را خبر گويند همچون: زيد قائم است يا زيد قائم نيست و در غير اينصورت انشاء نامند چون: بزن زيد را، يا نزن او را

و بديهى است كه مدلول مطابقى انشاء مجرد طلب است بدون شائبه ايجاب يا سلب فلذا در انشاء نه ايجاب است و نه سلب، بلى مدلول التزامى آن گاهى ايجاب است همچون: امر مولا بعبد بزدن كه بالالتزام مدلولش اينست: زدن مطلوب است و گاهى سلب نظير نهى مولا او را از زدن كه بدلالت التزامى مدلولش چنين مى‌شود: زدن مطلوب نيست.

نسبت و تعريف آن‌

نسبت عبارت است از تعلّق و وابستگى چيزى به چيز ديگر