توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠ - كلام در اطراف كلمه آل

[كلام در اطراف كلمه آل‌]

زبانى بر كسيكه فصل الخطاب داده شده است.

شارح گويد فصل بمعناى اسم مفعول يعنى مفصولست و اضافه [فصل‌] به [خطاب‌] از قبيل اضافه صفت بموصوف مى‌باشد فلذا در مقام تفسير كلمه مزبور را به [الخطاب المفصول‌] تبديل نموده و سپس آن را چنين تشريح مى‌كند:

خطاب مفصول عبارتست از كلام بيّن و آشكار و روشنى كه هر مخاطبى آنرا واضح و بدون ابهام بيابد و بر او اشتباه نشود.

و پس از آن احتمال دومى را ذكر نموده و مى‌گويد:

ممكن است فصل بمعناى [فاصل‌] باشد بنابراين معناى آن اينست:

خطاب فاصل عبارتست از كلاميكه حق را از باطل جدا نمايد.

قوله: من يخاطب به: ضمير در [به‌] به الخطاب راجعست.

قوله: و لا يلتبس عليه: ضمير مستتر در [يلتبس‌] بخطاب و در [عليه‌] به من يخاطب‌به راجعست.

متن: و على آله:

شرح عربى‌ اصله، اهل بدليل اهيل.

خصّ استعماله فى الاشراف و اولى الخطر.

ترجمه‌

و درود قلبى بر دودمان حضرتش باد.

شارح در ذيل [و على آله‌] مى‌گويد:

اصل [آل‌] اهل بوده بدليل استعمال اهيل در تصغير آن اين كلمه را در مقام استعمال اختصاص به اشراف و صاحبان عظمت داده‌اند