توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٨ - علت اختلاف مقتضيات احوال

سئوال‌

مصنّف در عبارت قبلى گفت: مقام هركدام از تنكير و اطلاق و تقديم و ذكر مباين با خلاف اين مذكورات است ولى در اينجا اين طور بيان ننمود بلكه بجاى خلاف اسم آنرا بطور صريح ذكر كرد و گفت:

[ مقام فصل با مقام وصل مباين است‌] و حال آنكه سياق عبارت مقتضى بود بگويد: [مقام فصل با مقام خلافش مباين است‌].

جواب‌

تغيير عبارت در اينمقام بجهت اين نكته است:

گفتن [مقام الوصل‌] از [مقام خلافه‌] ظاهرتر و مختصرتر ميباشد.

اما اظهر بودن آن واضح و روشن است و محتاج بتوضيح نيست.

و اما اخصريّت آن بجهت اينست كه حروف [خلافه‌] پنج است ولى حروف [الوصل‌] بلحاظ اينكه همزه آن وصل است چهار ميباشد

و سپس در توجيه عبارت بعدى مصنف مى‌افزايد: جدا آوردن مصنّف اين فقره از عبارت را يعنى جمله [و مقام الايجاز الخ‌] بجهت عظمت اين سه باب يعنى ايجاز و اطناب و مساوات است و شرح هر كدام از اين سه عنوان در باب هشتم انشاء اللّه خواهد آمد.

متن: و مقام الايجاز يباين مقام خلافه.

شرح عربى‌ اى الاطناب و المساواة.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و مقام ايجاز كلام با مقام خلاف آن مباين ميباشد.