توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٠ - انتقاد مصنف به سكاكى

و البته اولى اين بود كه مصنّف در اشكال به سكّاكى اين آيه را مثال مى‌آورد.

شرح فارسى:

توضيح‌

انتقاد مصنف به سكاكى‌

مصنّف بمقاله سكّاكى چهار اشكال دارد بشرح زير:

١- در مثال [ فهو فى عيشة راضية ] ، سوره (الحاقّة) آيه (٢١) طبق گفته سكّاكى مى‌بايد مراد از عيشة صاحب عيشة باشد و حال آنكه اين تقدير در آيه شريفه بى‌معنا است چه آنكه معنا چنين مى‌شود: (او در صاحب زندگانى راضى و خشنود است) و فساد اين معنا بسى واضح است.

شارح مى‌گويد: اين ايراد در صورتى كه ضمير در راضيّة به عيشة به معناى صاحب عيشة راجع باشد وارد است و امّا اگر در مرجع ضمير استخدام باشد باين معنا كه از عيشة معناى حقيقى آن يعنى زندگانى را اراده نمائيم و از ضميرش صاحب آنرا اشكال ديگر وارد نيست زيرا در اينصورت معنا اينست:

او در زندگانى و تعيشش راضى و خشنود است.

٢- در تمام امثله‌اى كه فاعل مجازى بفاعل حقيقى اضافه شده است همچون: نهاره صائم (نهار فاعل مجازى و ضمير فاعل حقيقى صائم مى‌باشد) اضافه مى‌بايد باطل باشد زيرا مطابق گفته سكّاكى لازم مى‌آيد اضافه چيزى بخودش بجهت اينكه از مضاف مضاف‌اليه اراده شده و حال آنكه اينقبيل اضافات صحيح و بدون محذور است و شاهدش وقوع آن در قرآن شريف است از جمله در سوره (بقره) آيه (١٦) كه مى فرمايد: