توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٦٦ - مقاله شيخ عبد القاهر

هيچيك از قصر و نسيان واقع نشده.

در اين عبارت حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به نحو شمول النّفى و عموم السّلب حكم فرمودند و عمومش از دو جهت است:

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌١ ؛ ص٥٦٦

جواب كلمه [ام‌] يا بتعيين يكى از دو امر است يا به نفى هردو تا بدين وسيله مستفهم و سؤال‌كننده تخطئه شود نه آنكه جمع بين آندو را نفى كنند چه آنكه سائل خود به ثبوت يكى از آندو مطلع و عارف مى‌باشد و در آن نيازى بسؤال ندارد.

٢- روايت است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند:

كل ذلك لم يكن.

بعد ذو اليدين عرض كرد: بل بعض ذلك قد كان.

و واضح است كه ثبوت براى بعض با نفى از تمام افراد منافى است نه با نفى از مجموع.

توضيح‌

حاصل كلام مصنّف و شارح در اين مقام آنست كه:

و اگر كلمه [كلّ‌] بعد از نفى نيامده بلكه در لفظ بر آن مقدّم و معمولش واقع نشده باشد [كلّ‌] مفيد عموم سلب و شمول نفى مى‌باشد چنانچه وقتى پيامبر اكرم در نماز چهار ركعتى بعد از دو ركعت سلام دادند، يكى از اصحاب بنام ذو اليدين محضرش عرض كرد:

يا رسول اللّه نماز قصر است يا فراموش نموده‌ايد؟

حضرت فرمودند: هيچيك از ايندو نيست.

در اينمثال شاهد بر سر [كلّ‌] است كه قبل از [لم يكن‌] آمده و